Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1/Siloh

Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1

gan Thomas Rees

a John Thomas, Lerpwl

SILOH.

Mae pregethu wedi bod yn Nhynyfawnog er dyddiau Mr. David Richards, ac wedi hyny yn nyddiau ei fab Mr. John Richards. Yn y flwyddyn 1825, rhoddwyd darn o dir gan Mr. J. Richards, ar dir Tynyfawnog, i adeiladu capel, a lle claddu wrtho. Yr oedd y pryd hwnw o dan yr un weinidogaeth a Penarth, ac felly y parhaodd hyd y flwyddyn 1842, pryd y rhoddodd Mr. James Davies i fyny ofal Penarth, gan gyfyngu ei lafur i Lanfair, Siloh, a Penuel. Ailadeiladwyd Siloh yn y flwyddyn 1845, a pharhaodd Mr. Davies i ofalu am y lle hyd nes yr ymfudodd i America, yn 1849; ac er hyny y mae Siloh wedi bod yn olynol dan ofal yr un gweinidogion a Llanfair. Gwelwyd adegau llewyrchus ar yr achos yn Siloh; a phrofwyd yma ymweliadau grymus oddiwrth yr Arglwydd fwy nag unwaith. Ar nos Nadolig, 1818, yr oedd Mr. James Davies, Llanfair, yn pregethu yma oddiwrth y geiriau, "Ac y mae cyfaill a lŷn wrthyt yn well na brawd." Torodd diwygiad nerthol allan-aeth yn orfoledd cyffredinol--ymdaenodd trwy yr holl wlad-ac ychwanegwyd ugeiniau at yr eglwysi. Nid ydym yn cael i bregethwr godi o'r eglwys yma yr un adeg yn ei hanes; ond mab i'r efengylaidd David Richards, Tynyfawnog, oedd Mr. David Richards, South Petherton, Somersetshire, yr hwn a fu yn weinidog cymeradwy yn y lle hwnw am 60 mlynedd, ac a fu farw rywbryd o gylch y flwyddyn 1848. Bu John Richards, Tynyfawnog, mab arall i David Richards, yn noddwr caredig i'r achos yma am oes hir. Efe, fel y dywedasom, a roddodd dir yn rhad at adeiladu capel arno; ac efe a fyddai yn croesawu y rhan fwyaf o'r pregethwyr a ddeuai heibio. Bu yn ddiacon am 54 o flynyddoedd; 30 o ba rai a wasanaethodd yn Mhenarth, cyn codi Siloh. Dyn bychan, bywiog, cryno, glanwaith yr olwg arno ydoedd; ac yr oedd yn hawdd i ddyn dyeithr wrth ei weled mewn cynnulleidfa ddeall ar unwaith nad dyn cyffredin ydoedd. Yr oedd wedi cael gwell addysg na'i gyfoed, ac wedi diwyllio ei feddwl trwy ymroddiad personol. Cafodd fyw i oedran teg, ac ni bu yn analluog i fyned i'r capel ond un Sabboth cyn ei farw. Yr oedd yn Nghymanfa Llanfair, Mehefin 20fed, 1850; a bu farw am 2 o'r gloch ddydd Llun, Mehefin 24ain, yn 91 oed. Claddwyd ef yn mynwent Penarth, yn meddrod ei wraig, yr hon a gladdesid agos i ugain mlynedd cyn hyny.

Nodiadau