Hanes Gwareiddiad/Amseryddiaeth
| ← Beth sydd ymlaen? | Hanes Gwareiddiad gan Gwilym Arthur Edwards |
Am Lyfrau → |
ATODIAD I.
AMSERYDDIAETH
NODIADAU. i. Dynoda c (llythyren gyntaf y gair Lladin circa-oddeutu, tua) na ellir bod yn sicr i'r flwyddyn fod dyddiad neilltuol yn gywir.
ii. Fel rheol blynyddoedd teyrnasiad brenin neu weinidogaeth proffwyd neu bab a roddir ac nid dyddiad eu geni a'u marw.
iii. c.c.=Cyn Crist. o.c.=Oed Crist.
| Dechreuad gwareiddiad hanesyddol | c. 4000 c.c. |
| Uno'r Aifft dan Menes. | 3400 c.c. |
| Oes y Pyramidiau. | 3000-2500 c.c. |
| Llongau'r Aifft yn croesi'r Môr Canoldir | c. 3000 c.c. |
| Uno Babilonia dan Sargon o Acad. | c. 2773 c.c. |
| Hammurapi (? cyfoeswr Abraham). | 2067-2025 c.c. |
| Gwareiddiad uchel yng Nghreta | c. 2000 c.c. |
| Thutmose III, "Napoleon yr Aifft" | 1500-1447 c.c. |
| Gwareiddiad cynharaf Groeg (Tiryns a Mycenae) | c. 1500 c.c. |
| Amenhotep IV, diwygiwr crefydd yr Aifft | c. 1375 c.c. |
| Tutenkhamon | c. 1350 c.c. |
| Ramses II (? Pharo'r Gorthrwm) | 1275-25 c.c. |
| Yr Ecsodus | c. 1200 c.c. |
| Rhyfel Caerdroia | c. 1200 c.c. |
| Sefydlu'r frenhiniaeth dan Saul | 1030 c.c. |
| Rhannu'r frenhiniaeth wedi marw Solomon | 937 c.c. |
| Y Caneuon Homeraidd. | c. 800 c.c. |
| Sylfaenu Dinas Rhufain | 753 c.c. |
| Proffwydi'r wythfed ganrif (Amos, Hosea, Eseia) | 750-690 c.c. |
| Asyria'n goresgyn Israel a chwymp Samaria | 722 c.c. |
| Proffwydi'r seithfed ganrif a'r gaethglud (Jeremeia Eseciel, II Eseia) | 650-538 c.c. |
| Thales. | 640-550 c.c. |
| Brwydr Megido (yr Aifft yn gorchfygu Juda) | 608 c.c. |
| Brwydr Carchemis (Babilonia'n gorchfygu'r Aifft) | 605 c.c. |
| Aesop . | c. 600 c.c. |
| Oes Euraidd Athen | 600-400 c.c. |
| Babilonia'n goresgyn Juda a chwymp Caersalem | 586 c.c. |
| Persia dan Cyrus yn concro Babilonia a diwedd y gaethglud | 538 c.c. |
| Sefydlu gwerin-lywodraeth Rhufain | c. 500 c.c. |
| Canrif athrylith Athen: oes Pericles, Sophocles, Thucydides, Phidias, Socrates, Democritus, etc. | 500-400 c.c.
|
| Brwydrau Marathon, Thermopylae a Salamis | 490-480 c.c. |
| Plato | 427-347 c.c. |
| Arch-offeiriaid yn arweinwyr yr Iddewon | c. 400 c.c. |
| Aristotl | 384-322 c.c. |
| Llyfr Job | c. 350 c.c. |
| Buddugoliaethau Alecsander Fawr | 336-23 c.c. |
| Euclid. | c. 300 c.c. |
| Archimedes | 287-12 c.c. |
| Rhufain yn rheoli'r Eidal | 275 c.c. |
| Dechrau cyfieithu'r Hen Destament i Roeg | c. 250 c.c. |
| Rhufain yn feistres y Môr Canoldir | 200 c.c. |
| Gwrthryfel y Maccabeaid | 168-5 c.c. |
| Cwblhau Llyfr y Salmau | c. 150 c.c. |
| Julius Caesar | 102-44 c.c. |
| Vergil | 70-19 c.c. |
| Pompeius yn gorchfygu Caersalem | 63 c.c. |
| Augustus Caesar yn ymherodr | 31 c.c.-14 o.c. |
| Iesu Grist | 6 c.c.-29 o.c. |
| Marw Paul yn nheyrnasiad Nero | 64 o.c. |
| Yr Efengyl gyntaf (Marc) | c. 70 o.c. |
| Dinistr Caersalem. | 70 o.c. |
| Marcus Aurelius | 161-80 o.c. |
| Barbariaid yn dylifo i'r ymerodraeth | 250-450 o.c. |
| Diocletian | 284-305 o.c. |
| Cystenyn | 312-337 o.c. |
| Cyngor Nicaea | 325 o.c. |
| Sylfaenu Caercystenyn "Rhufain Newydd" | 328 o.c. |
| Sant Austin o Hippo | 354-430 o.c. |
| Julian. | 361-3 o.c. |
| Theodosius | 379-95 o.c. |
| Gothiaid dan Alaric yn cymryd Rhufain | 410 o.c. |
| Vandaliaid yn goresgyn Rhufain | 455 o.c. |
| Diwedd ymerodraeth Rufeinig y Gorllewin | 476 o.c. |
| Benedict, sylfaenydd y Myneich Duon | 480-544 o.c. |
| Yr Oesoedd Tywyll | 500-1000 o.c. |
| Justinian | 527-65 o.c. |
| Mahomet | 570-632 o.c. |
| Gregory Fawr | 590-604 o.c. |
| Cenhadaeth Austin ym Mhrydain | 596-605 o.c. |
| Marw Dewi Sant | c. 601 o.c. |
| Marw Offa, brenin Mercia (canolbarth Lloegr) | 758 o.c. |
| Siarlmaen | 771-814 o.c. |
| Cenhedloedd y Gogledd yn symud | 800-1000 o.c. |
| Daniaid yn goresgyn Lloegr | 867-878 o.c |
| Alfred Fawr. | 871-901 o.c. |
| Anselm, archesgob Caergaint. | 1033-1109 o.c. |
| William y Norman yn frenin Lloegr | 1066-87 o.c. |
| Hildebrand (Gregory VII) | 1073-85 o.c.
|
| Bernard y Cisterciad | 1091-1153 o.c. |
| Y Groesgad gyntaf a chymryd Caersalem | 1095-99 o.c. |
| Sefydlu Prifysgol Rhydychen | c. 1167 o.c. |
| Dominic, sylfaenydd y Brodyr Duon | 1170-1221 o.c. |
| Francis o Assisi, sylfaenydd y Brodyr Llwydion | 1182-1226 o.c. |
| Y Drydedd Groesgad (Richard I) | 1189-99 o.c. |
| Roger Bacon | 1214-92 o.c. |
| Dante. | 1265-1321 o.c.. |
| Marw Llywelyn ein Llyw Olaf | 1282 o.c. |
| Hanes Teithiau Marco Polo | 1295 o.c. |
| Blynyddoedd Alltud y Babaeth | 1307-76 o.c. |
| Owain Glyndwr | 1359-1416 o.c. |
| Blynyddoedd y Babaeth ranedig | 1376-1417 o.c. |
| Dafydd ap Gwilym | c. 1400 o.c. |
| Jeanne D'Arc | 1412-31 o.c. |
| Rhys ap Thomas, arwr y De | 1449-1525 o.c. |
| Eisteddfod Caerfyrddin . | 1451 o.c. |
| Leonardo da Vinci | 1452-1519 o.c. |
| Tyrciaid yn cymryd Caercystenyn | 1453 o.c. |
| Beibl argraffedig Gutenberg | 1455 o.c. |
| Copernicus | 1473-1543 o.c. |
| Michael Angelo | 1475-1564 o.c. |
| Raphael | 1483-1520 o.c. |
| Mordeithiau Diaz, Vasco di Gama, Columbus | 1486-1522 o.c. |
| Ignatius, Loyola, sylfaenydd Urdd y Jesuitiaid. | 1491-1556 o.c. |
| Harri'r Wythfed | 1509-47 o.c. |
| John Calvin. | 1509-64 o.c. |
| Testament Newydd Groeg Erasmus | 1516 o.c. |
| Dechrau'r Diwygiad Protestannaidd dan Luther | 1517 o.c. |
| Cyngor Trent | 1545-63 o.c. |
| Heddwch Augsburg yn cyfreithloni'r Diwygiad | 1555 o.c. |
| Elisabeth | 1558-1603 o.c. |
| John Penri | 1559-93 o.c. |
| Francis Bacon | 1561-1626 o.c. |
| Shakespeare | 1564-1616 o.c. |
| Galileo. | 1564-1642 o.c. |
| Sefydlu Coleg yr Iesu, Rhydychen | 1571 o.c. |
| Rubens | 1577-1640 o.c. |
| Descartes | 1596-1650 o.c. |
| Velasquez | 1599-1660 o.c. |
| Rembrandt | 1606-69 o.c.. |
| Milton. | 1608-74 o.c. |
| Morgan Llwyd o Wynedd | 1619-59 o.c. |
| Moliere | 1622-73 o.c. |
| George Fox | 1624-90 o.c. |
| John Newton | 1642-1727 o.c. |
| Sefydlu'r Royal Society | 1660 o.c. |
| Griffith Jones Llanddowror | 1683-1761 o.c.
|
| J. Sebastian Bach. | 1685-1750 o.c. |
| G. F. Handel | 1685-1759 o.c. |
| Montesquieu. | 1689-1755 o.c. |
| Voltaire | 1694-1778 o.c. |
| John Wesley | 1703-91 o.c. |
| Rousseau | 1712-78 o.c. |
| Richard Price | 1723-91 o.c. |
| Immanuel Kant | 1724-1804 o.c. |
| Frederick Fawr, brenin Prussia | 1740-86 o.c. |
| Lavoisier | 1743-94 o.c. |
| Goethe | 1749-1832 o.c. |
| Thomas Charles | 1755-1814 o.c. |
| Dyfeisio peiriannau'r fasnach cotton. | 1764-76 o.c. |
| Ager-beiriant James Watt | 1765 o.c. |
| Jac Glan y Gors (Seren dan Gwmwl) | 1767-1821 o.c. |
| Beethoven . | 1770-1827 o.c. |
| Robert Owen o'r Drefnewydd | 1771-1858 o.c. |
| Y Chwyldroad Ffrengig | 1789-96 o.c. |
| Napoleon yn rheolwr Ffrainc ac Ewrop. | 1796-1815 o.c. |
| Abraham Lincoln. | 1809-65 o.c. |
| Charles Darwin | 1809-82 o.c. |
| Henry Richard | 1812-88 o.c. |
| David Livingstone | 1813-73 o.c. |
| Peiriant Geo. Stephenson | 1814 o.c. |
| Rheilffordd gyntaf Prydain | 1825 o.c. |
| Rhyfel Gartrefol yr America | 1861-65 o.c. |
| Uno'r Eidal dan Victor Emmanuel. | 1870 o.c. |
| Sefydlu Ymerodraeth yr Almaen. | 1871 o.c. |
| Agor Coleg Cenedlaethol Cymru (Aberystwyth) | 1872 o.c. |
| Deddf yr Ysgolion Canol Cymreig. | 1889 o.c. |
| Siarter Prifysgol Cymru | 1893 o.c. |
| Cynhadledd gyntaf yr Hague | 1899 o.c. |
| Rhoi senedd (y Duma) i Russia | 1907 o.c. |
| Y Rhyfel Mawr | 1914-18 o.c. |
| Heddwch Versailles a sefydlu Cynghrair y Cenhedloedd | 1919 o.c. |