Hen Ffrindiau/Pennod VII
| ← Pennod VI | Hen Ffrindiau gan Edward Tegla Davies |
Pennod VIII → |
VII
"Wel?" ebc Wil wrth y wal,—
'Ddywedodd y wal ddim wrth Wil.
YMHEN уr wythnos union, safai Dafydd yn nrws y côr, yn edrych i fyny ac i lawr y ffordd, fel pedfai'n disgwyl rhywun. Ac o'r tu ôl iddo, yn y côr, yr oedd y fuwch yn brefu am y llo, a'r llo yn y gornel yn canu banjo. Ac yn y pellter seiniai brefiadau'r fuwch fel dyn yn canu bas i fiwsig y banjo.
Toc, gwelodd Dafydd rywun yn dyfod i fyny'r allt yn araf, â'i ddwylo o'r tu ôl i'w gefn, a'i ben i lawr, a phob symudiad iddo fel pedfai'r byd ar ben a phawb ar ddarfod amdano. Ac adnabu Dafydd ef fel y Coblar Coch.
Daeth y Coblar Coch i'w ymyl, a dechreuodd y ddau ymgomio. Ond dywedai Dafydd lawer o bethau a'r Coblar Coch heb fod yn ei ateb, fel pedfai ei feddwl wedi crwydro ymhell. Ac aeth yn ddistawrwydd mawr,— Dafydd heb ddim i'w ddywedyd, gan nad edrychai'r Coblar Coch fel pedfai'n cymryd sylw o'r ymgom, a'r Coblar Coch yn edrych i'r pellter mawr yn annifyr, fel pe dymunai fod ymhobman ond yn y lle yr oedd ynddo ar y pryd. Yn y distawrwydd dyna sŵn o'r tu ôl i'r Coblar Coch,—
"M-I-A-W-riel, M-I-A-W-riel, M-I-A-W-riel, M-I-A-W-I-A-W-riel."
"Helô!" ebe Dafydd, "beth sydd gennyt yn y fan yna?"
A thynnodd y Coblar Coch ei ddwylo o'r tu ôl yn swil, a dyna lle'r oedd ganddo gwd o liain newydd, ac ynddo yr oedd Miwriel y gath.
"O," ebe Dafydd, "oni ddywedaist dy fod am fynd ar dy union i'w boddi y Sadwrn diwethaf?"
"Do," ebe'r Coblar Coch, gan rwbio'i draed yn y llaid, "ac euthum. A phan oeddwn yn paratoi i ollwng y cwd i'r dwfr, rhoddodd rhywbeth anweledig y cyfarthiad mwyaf annaearol o oeraidd y tu ôl i mi, a gollyngais y cwd i'r dwfr cyn rhwymo'i enau'n iawn, ac aeth y cwd gyda'r afon, a daeth Miwriel i'r lan. Wedi'r cyfarthiad, dyna lais fel llais dyn yn cwyno. Yr oedd yn rhyw hanner cyfarthiad a hanner cwyn dyn. Edrychais ac edrychais, ond ni welais ddim."
"Pa bryd oedd hynny?" ebe Dafydd.
"Rhwng tywyll a goleu ddydd Sadwrn," ebe'r Coblar Coch.
"Ti a oedd yn meddwl dy fod yn clywed, am fod arnat ofn," ebe Dafydd.
"Nage'n wir," ebe'r Coblar Coch yn wylofus, "yr oedd yno rywbeth yn sicr ddigon. Dychrynodd fi gymaint nes i'r cwd fynd gyda'r afon ac i Fiwriel ddyfod i'r lan. A dyma'r trydydd cwd."
"Oni ddywedais i ti?" ebe Dafydd.
Dywedyd beth?" ebe'r Coblar Coch.
"Mai gwaith ofer yw ceisio boddi Miwriel," ebe Dafydd.
"Dywed di a fynnot, yr wyf yn sicr o lwyddo ryw ddiwrnod," ebe'r Coblar Coch dan wasgu'i ddannedd.
"Ymhle y mae Sion y Foty, tybed?" ebr ef yn y man, "yr oedd wedi addo bod yma erbyn hyn."
"Efallai na chyrhaeddodd yn ôl o Lundain," ebe Dafydd, dan wenu'n gas.
Ar hyn, gwelent Sion yn dyfod yn y pellter dan frasgamu'n araf. Yn hollol sydyn, dechreuodd ddawnsio a throi a throsi.
"Y mae'n dechreu dyfod i sŵn y banjo," ebe'r Coblar Coch, "gwell i ni fynd i'w gyfarfod, neu bydd wedi ei ddawnsio'i hun i farwolaeth. Ac at hynny y mae hi'n rhy oer iddo chwysu llawer heddyw."
"Os dawnsia'i hun i farwolaeth, ni bydd chwysu tipyn yn rhyw lawer o ddrwg iddo," ebe Dafydd yn herllyd.
Ni ddywedodd y Coblar Coch air, ond cychwynnodd i gyfarfod Sion, a Dafydd yn ei ddilyn. Pan gyrhaeddwyd ato, aethant ymlaen a Sion yn troi'n ôl gyda hwy, a dal i ddawnsio a throi a throsi, nes mynd o sŵn y banjo. Yna llonyddu.
"Sut y mwynheaist y daith i Lundain?" ebe Dafydd wrtho, â'r un wên yn chwarae ar ei wyneb.
Eisteddodd Sion ar garreg ar ochr y ffordd, a chwerthin nes ei fod bron wedi colli arno'i hun. Pan lonyddodd, dywedodd wrth Ddafydd, heb godi'i ben,—
"Collais y trên."
Hen dro," ebe Dafydd dan wenu, "O faint?"
"O hanner awr," ebe Sion, "ond yn sicr ddigon mi dreiaf eto ar y cyfle cyntaf."
Gwnei, mi wn," ebe Dafydd, "ac fe'i colli eto."
"Ar y ffordd i foddi Miwriel yr wyf innau," ebe'r Coblar Coch yn ddigalon, "nid ydwyf innau am ildio."
Bu distawrwydd am beth amser, a'r tri'n edrych o'u hamgylch, a Dafydd yn gwenu fel o'r blaen.
"Oni charech ill dau fod fel myfi?" ebe Dafydd wrthynt yn y man.
"Bod fel tydi, sut?" ebe'r Coblar Coch.
"Yn llwyddo i wneuthur yr hyn a ddywed y pennill,— gwisgo esgidiau newydd, ac wrth ei fodd yn y gwaith," ebe Dafydd.
"Ydyw, y mae hi'n braf ar rai pobl," ebe Sion, "gobeithio na theimli byth fel arall."
Ar hyn, sylwodd Sion ar 'mam' yn y pellter yn dyfod wrth y garreg wen, ymenyn yn ei ffedog a blawd ar ei phen.
"Ac yn yr un fan y mae hi o hyd," ebe Sion.
"Ie," ebe Dafydd, "ymhle arall y disgwyliet ei chael? "
"Awn ati," ebe'r Coblar Coch, "i gydymdeimlo â hi."
"Ni ellwch byth fynd yn nes ati," ebe Dafydd, "ac nid oes arni eisiau cydymdeimlad, y mae hi'n hollol ddedwydd."
"Pam?" ebe Sion.
"Am ei bod, fel finnau, yn llwyddo i wneuthur y gwaith a dorrwyd allan iddi," ebe Dafydd, dan dorsythu.
"Paid â gwrando arno, tyrd yn dy flaen," ebe'r Coblar Coch wrth Sion, wedi glân wylltio.
A chychwyn a wnaeth y Coblar Coch a Sion, gan benderfynu mynd i ymyl 'mam' er gwaethaf popeth. Ond fel yr aent ymlaen, gwelent ei bod hi'n dal yn yr un pellter oddiwrthynt o hyd. Ymlaen ac ymlaen yr aethant, a Dafydd yn eu dilyn o hirbell, dan eu gwawdio.
Safasant wedi teithio'n hir, ac esboniodd Dafydd iddynt fod mynd ar ôl 'mam' fel mynd ar ôl gwaelod pont law, na waeth pa mor bell y dilynech hi, bod gwaelod y bont yn dal yr un pellter oddiwrthych o hyd.
"Y mae 'mam' yr un fath," ebe Dafydd, "dyfod wrth y garreg wen y mae hi, ond ni ddaw byth oddiwrth y garreg wen atom ni. Ac ni allwn ninnau byth fynd ati hithau. Buasai hynny'r un peth a'i bod hi wedi dyfod atom neu ein bod ni wedi dyfod ati hithau. Ac yn dyfod' ebe'r pennill."
Safodd y ddau gan grafu eu pennau mewn petruster, ac edrych ar 'mam.' Ar yr ochr arall i'r ffordd yr oedd gwal.
Beth pe baem yn mynd gyda'r wal?" ebe Sion yn y man.
"Oni choeliwch fi rhoddwch braw ar y peth," ebe Dafydd.
A dyna gychwyn gyda'r wal, gan geisio gafael mewn carreg ar ôl carreg, er bod yn sicr eu bod yn symud. Eithr yr oeddynt yn waeth fyth wedi cyffwrdd ohonynt y wal,—am bob cam a roddent ymlaen llithrent ddau yn ôl. Wedi chwysu'n hir, ac ofer, rhoddasant y gwaith heibio.
"Ni waeth i chwi fy nghoelio'n fuan nag yn hwyr," ebe Dafydd, gan rwbio'i esgidiau'n garuaidd, "ni ellwch byth lwyddo i ddyfod o hyd i 'mam. Ac i wneuthur pethau'n waeth, gwelent rywun yn dyfod tuag atynt yn y pellter, a phasio 'mam' yn hollol ddidrafferth, a neshau atynt bob cam a roddai, a phwyso ar y wal bob hyn a hyn, a chwarae â hi, a gafael yn ei cherryg, heb fod dim llithro yn ei hanes.
"Sut y mae hwnacw yn medru dyfod ar hyd y wal?" ebe Sion.
"Ni wn i ddim hyd yn hyn," ebe Dafydd," ond y mae rhyw eglurhad yn sicr."
Un rhyfedd iawn yr olwg arno oedd yr un a ddeuai tuagatynt, mor rhyfedd oni safodd y tri i edrych arno am y mwyaf synllyd.
Bob hyn a hyn safai'r un a ddeuai i'w cyfarfod, ac edrychai ar y wal, a rhwbiai hi'n garuaidd fel rhwbio ci. Ac ni chymerai ddim sylw o gwbl o'r gwrych a'r goedwig braf ar y dde iddo. Yna dyfod ymlaen ychydig, a sefyll i edrych wedyn ar y wal a'i rhwbio'n garuaidd. Yna dyfod ymlaen wedyn, ac fel y neshai, gwelent nad sefyll i edrych ar y wal, yn unig, a wnai, a'i rhwbio, ond nodio arni fel pedfai'n hen ffrind iddo.
"Pwy ydyw, tybed?" ebe Sion wrth y Coblar Coch a Dafydd, wedi ei syfrdanu ormod i fedru na dywedyd na gwneuthur dim mwy.
"Ni wn i ar wyneb y ddaear," ebe Dafydd. A'r Coblar Coch yn rhy ddyryslyd, a rhy brysur yn tawelu Miwriel, i gymryd rhan bellach yn yr ymgom.
Rhywbeth rhwng bachgen a llanc ydoedd yr un dieithr. O dipyn i beth daeth atynt. Safodd i edrych arnynt, a hwythau'n hollol lonydd, heb symud na bys na bawd, ond bod y Coblar Coch â'i ddwylo o'r tu ôl yn ceisio tagu Miwriel yn dawel, er mwyn iddi gadw yn ddistaw. Ac yr oedd rhyw arswyd arnynt am fod yr un dieithr yn edrych mor rhyfedd. Wedi syllu arnynt am beth amser,—
"Wel?" ebr ef wrthynt. Nid atebodd neb yr un gair yn ôl,—dim ond edrych yn syn a llonydd arno.
"Wel?" ebr ef wedyn.
Eithr nid atebodd yr un ohonynt yr un gair iddo.
"Gwal eto, myn gafr," ebr ef, "a minnau'n meddwl mai dynion oeddynt."
Un rhyfedd iawn yr olwg arno oedd yr un a ddeuai tuagatynt, mor rhyfedd oni safodd y tri i edrych arno am y mwyaf synllyd.
Bob hyn a hyn safai'r un a ddeuai i'w cyfarfod, ac edrychai ar y wal, a rhwbiai hi'n garuaidd fel rhwbio ci. Ac ni chymerai ddim sylw o gwbl o'r gwrych a'r goedwig braf ar y dde iddo. Yna dyfod ymlaen ychydig, a sefyll i edrych wedyn ar y wal a'i rhwbio'n garuaidd. Yna dyfod ymlaen wedyn, ac fel y neshai, gwelent nad sefyll i edrych ar y wal, yn unig, a wnai, a'i rhwbio, ond nodio arni fel pedfai'n hen ffrind iddo.
"Pwy ydyw, tybed?" ebe Sion wrth y Coblar Coch a Dafydd, wedi ei syfrdanu ormod i fedru na dywedyd na gwneuthur dim mwy.
"Ni wn i ar wyneb y ddaear," ebe Dafydd. A'r Coblar Coch yn rhy ddyryslyd, a rhy brysur yn tawelu Miwriel, i gymryd rhan bellach yn yr ymgom.
Rhywbeth rhwng bachgen a llanc ydoedd yr un dieithr. O dipyn i beth daeth atynt. Safodd i edrych arnynt, a hwythau'n hollol lonydd, heb symud na bys na bawd, ond bod y Coblar Coch â'i ddwylo o'r tu ôl yn ceisio tagu Miwriel yn dawel, er mwyn iddi gadw yn ddistaw. Ac yr oedd rhyw arswyd arnynt am fod yr un dieithr yn edrych mor rhyfedd. Wedi syllu arnynt am beth amser,—
"Wel?" ebr ef wrthynt. Nid atebodd neb yr un gair yn ôl,—dim ond edrych yn syn a llonydd arno.
"Wel?" ebr ef wedyn.
Eithr nid atebodd yr un ohonynt yr un gair iddo.
"Gwal eto, myn gafr," ebr ef, "a minnau'n meddwl mai dynion oeddynt."
Ni ddywedodd Sion, na'r un ohonynt, ddim un gair pellach. Ac aeth Wil yn ei flaen mewn tymer wyllt ofnadwy. Yn y man, safodd fel pe wedi cymryd ail feddwl, a throdd yn sydyn tuagatynt. Safodd o'u blaenau ac edrych arnynt yn hir.
"Wel?" ebr ef. Ond ofnai pob un ohonynt ateb dim iddo.
"Wel?" ebr ef wedyn. Ond ni ddywedodd neb ddim un gair, dim ond sefyll yno yn crynu am y goreu.
"Gwyrth, myn gafr," ebe Wil," dynion wedi troi'n wal!"
Edrychodd arnynt a chrafodd ei ben,—
"Yr oeddynt yn siarad ychydig yn ôl," ebr ef. "Ac y mae hi'n ddaeargryn hefyd, edrychwch fel y mae'r wal yn crynu," ebr ef wedyn yn wyllt, gan edrych ar gryndod y tri.
A safent hwythau o'i flaen, yn crynu fel dail.
Er mwyn ei sicrhau ei hun mai gwal oeddynt,—
Wel?" ebe Wil wrthynt wedyn. A chan na ddywedodd yr un ohonynt yr un gair wrtho, yn ei flaen ag ef, gan gwbl gredu mai gwal oeddynt.
Wedi iddo fynd o'r golwg, aethant hwythau ar flaenau eu traed ar ei ôl. Canys ni welsant erioed neb yn ymddwyn yn rhyfeddach. Toc, gwelsant ef yn sefyll, a chiliasant o'r golwg dros y clawdd ar yr ochr arall. Wedi mynd ychydig gyda'r clawdd, clywsant y sŵn rhyfeddaf heibio i'r gongl,—rhyw hanner cyfarthiad a hanner cwynfan dyn.
"Dyna'r sŵn a glywais wrth geisio boddi Miwriel y tro diwethaf," ebe'r Coblar Coch, cyn wynned â'r galchen yn ei wyneb. Ac mor ddieithr y sŵn, fel y gwelwodd y ddau arall hefyd, a dechreu crynu. Gwlad.jpg)
ryfedd oedd y wlad yr oedd 'mam' yn methu â symud ynddi er cerdded yn galed.
Gwelsant, fodd bynnag, na chymerai Wil unrhyw sylw o'r sŵn. Safasant i wrando.
Dyna'r sŵn eto," ebe'r Coblar Coch, dan welwi drachefn. Gwrandawodd y ddau, a chlywsant hwythau hefyd drachefn y sŵn rhyfedd.
Buont yn gwrando'n hir wedyn heb glywed dim, ac aethant i wylio Wil. Wedi iddo fod yn hir yn edrych ar y wal dan bensynnu,—
"Wel?" meddai Wil wrth y wal,—
'Ddywedodd y wal ddim wrth Wil.