Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd/Olheul-wawl y bywyd rhagorol

← Ei Ewyllys ddiweddaf a gorpheniad ei yrfa

Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather

→

Y doethion a ddisgleiriant fel disgleirdeb y ffurfafen; a'r rhai a droant lawer i gyfiawnder, a fyddant fel y ser fyth yn dragywydd
—DANIEL.

PENOD XIV.
ÔL HEULWAWL Y BYWYD RHAGOROL

MAE ol-ddylanwad bywyd dyn da wedi iddo farw, yn gyffelyb i effaith goleuni yr haul ar ol machludo yn addurno y ffurfafen mewn lliwiau parhaus-newidiol o brydferthwch tyner, nas gall geiriau eu desgrifio na brws eu gosod ar lian. Mae goleuni Hugh Owen o fyd anweledig yn trawsnewid a phrydferthu ei holl fywyd, gan ei wneyd yn ddylanwad cryfach ar eraill er daioni nag y buasai erioed o'r blaen.

Bu y cynulleidfaoedd yn Sir Feirionydd a'r siroedd cylchynol y buasai yn eu gwasanaethu gyda'r fath sel a ffyddlondeb am gynifer o flynyddoedd yn son am hir amser mewn dagrau am ei weddïau, ei bregethau a'i gynghorion, ac yn neillduol ei dynerwch a'i garedigrwydd. Soniwyd gyda dyddordeb ac edmygedd am ei ddoniau disglaer fel pregethwr, a rhagoriaethau uchel ei gymeriad mewn teuluoedd am flynyddoedd lawer, fel yr oeddynt yn byw yn awyrgylch adfywiol a dyrchafol ei fywyd nefol sanctaidd. Ac er fod uwchlaw dau can' mlynedd wedi myned heibio er's pan mae efe wedi huno, mae ei goffadwriaeth yn perarogli yn hyfryd a'i ddylanwad yn aros yn mywyd crefyddol a moesol y wlad hyd yr awr hon. Ac wrth edrych arno o bellder dwy ganrif, yr ydym yn gweled unoliaeth, cysondeb a harddwch ei fywyd mewn goleuni nas gallasai ei gyd- oeswyr eu gweled. O ben y bryn, y tu ol i Fronyclydwr, y ceir un o'r golygfeydd godidocaf ar Gader Idris, Craig-y-deryn a Dyffryn Dysyni, pryd y gwelir y clogwyni ysgythrog ystormydd-guredig wedi eu trawsnewid gan y goleuni porphoraidd tyner, a chadernid a thynerwch, arucheledd a theleidrwydd yn ymdoddi i'w gilydd yn unoliaeth yr olygfa anghydmarol! Yn hyn gwelaf arwyddlun tarawiadol o Hugh Owen yn nerth a thynerwch, mawredd a phrydferthwch ei gymeriad. Mae ei holl rasau a'i rinweddau mewn cydbwysedd, wedi eu hunoli mewn cariad, a'i genadwri yn llenwi ei fywyd; yn anadlu yn ei eiriau, yn disgleirio yn ei wynebpryd, ac yn disgyn fel gwlith tyner yn ei weithredoedd o gariad a chydymdeimlad. Mewn gwirionedd, efe ei hun. oedd ei bregeth fawr byth-draddodol. Yr oedd efe yn rhy fawr mewn gras a duwioldeb i wrthwynebiadau a gofidiau allu cythruddo ei feddwl a chwerwi ei yspryd, a chariai gydag ef i bob man elfenau tawelwch a gorphwysdra nefol. Yn sicr, nid ydyw efe wedi marw, oblegyd mae efe yn siarad gyda mi y funyd hon, ac yn anadlu ei fendith arnaf! Rhyfedda llawer pan ddywedir wrthynt ei fod ef wedi ei gladdu er's dau can' mlynedd, yr hyn a brawf fod rhyw beth yn nylanwad ol-gladdedig cymeriad da i ddileu pellder amser a lle!

Profodd sefyll uwchben ei fedd ar foreu hyfryd yn mis Mai, 1898, i mi yn ysprydoliaeth. Teimlwn ei fod ef yn byw ac yn anadlu yn mywyd Natur o'm cylch, yn gwenu yn ei phrydferthion, yn persawru yn ei pheraroglau, ac yn molianu yn ei pheroriaeth. Ac wrth fyfyrio arno yn teith- io, gweddio a phregethu, teimlwn ei fod ef, mewn modd dirgelaidd, yn dyfod ataf mewn byd i'r hwn nid yw Natur ond yr wrth-ran weledig, lle mae meddwl yn cyffwrdd meddwl, calon yn cyffwrdd calon, ac yspryd yn cyffwrdd yspryd a lle y teim- lir fod Duw, Gwaredwr, bywyd, gwasanaeth a nefoedd yn un! Wrth fedd yr arwr an- farwol yr wyf yn teimlo nad ydyw Duw Dduw y rhai meirw, ond y rhai byw. Sef- yll uwchben ei fedd ysprydolodd Elen Egryn i gyfansoddi yr alar-gân doddedig a ganlyn:—

"Och athraw ardderchog! ai yma mae'th drigfa?
Rhyw syndod a'm llanwodd uwchben dy orweddfa;
Mor ddirgel y llechi! mae'r llysiau bron cuddio
Yr annedd ddiaddurn lle 'rwyt ti'n gorphwyso;
Mudanaidd yw'r tafod fu gynt yn cyhoeddi
Y ffordd i bechadur ochelyd trueni!

Ai yma gorweddi dan draed yr ynfydion,
Yr hwn mae dy goffa'n ddifyrwch gan ddoethion P
Ar lwybr dy fywyd blodeuodd rhinweddau,
Y rhai sydd yr awrhon yn ber eu haroglau;
Er grym erledigaeth, a thwrw bygythlon,
Ni wyrwyd dy gamrau, ni lygrwyd dy goron.

Er amled dy wawdwyr, er cryfed eu byddin,
Er carchar, ni siglwyd dy sel dros dy Frenin,
Gwroldeb goronodd dy holl ymdrechiadau,
D'amynedd ní phallodd er amled y croesau;
A'th bwys ar dy Briod wynebaist y tonan,
Dyrchefaist ei faner y'nghanol y brwydrau.

Er maint anwadalwch fy meddwl crwydredig,
Fe'i daliwyd wrth syllu ar d'annedd lygredig;
Och! Owain ardderchog! paham ceir dy enw
Ar gareg lwyd waelaidd, y'mhlith y rhai meirw?
Oes modd dy ddibuno pe bloeddiwn yn uchel,—
Tyr'd allan oddiyna? mae pob peth yn dawel!

Mae rhyddid trwy'r gwledydd, mae mwynder pregethu,
Mae mil o galonau a garent dy gwmni;
Mae'r haul yn pelydru, fe ffodd y cymylau,
Teyrnfradwyr dy Frenin daflasant eu harfau;
Mae braidd yn rhyw syndod dy fod yn gorphwyso
A'r gwaith heb ei orphen—mae'n bryd i ti ddeffro.

Er dweyd am felusder ein goruchel freintiau,
'Does ond swn yr awel yn ysgwyd y llysiau;

Ni chlywaf i'm hateb un llais o'r daeardy,
'Rwy'n ofni it' gyfarfod & pheth mwy na chysgu;
A raid adael dy wely mewn dagrau,
Heb gael, er taer ymbil, un cynghor o'th enau?

Paham y dych'myga fy meddwl fath wagedd,
Does yma ond mân-lwch ei gorffyn mewn llygredd;
Ymdrechodd deg ymdrech, ehedodd i wynfyd,
Gorphenodd ei yrfa, coronwyd ef hefyd;
Enillodd y rhyfel, ca'dd gonewest yn ddibrin,
Boed dyfal fy ngweddi a'm gymorth i'w ddilyn."

DIWEDD

WREXHAM: ARGRAFFWYD GAN HUGHES A'I FAB.