Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd/Rhagymadrodd

← Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd

Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather

Cynwysiad →

RHAGYMADRODD.

ENILLODD duwiolfrydedd, sel a llafur diflino tri o arwyr ymneillduol Cymru iddynt y teitl anrhydeddus o Apostolion, sef Hugh Owen, Bronyclydwr, Apostol y Gogledd, Stephen Hughes, Meidrin, Sir Gaerfyrddin, Apostol y Deheudir, a William Wroth, Llanfaches, Apostol Cymru. Nid oedd y blaenaf, a'r hwn y mae a fynom ni, yn ol i'r ddau olaf mewn un gras na dawu apostolaidd. Cesglais ynghyd gyda manylder bob hanes a chofnodiad allwn gael am dano, a daethant ynghyd i ffurf y Cofiant, yn gyffelyb i'r esgyrn sychion yn y dyffryn welodd y prophwyd Execiel, mewn gweledigaeth. Os gwrthddadleuir nad ydyw yr oll o'r portreadau hanesyddol yn llythyrenol gywir, megys ei hanes yn Rhydychain, y dysgrifiad o'r oedfaon. yn Mhant Phylip a Dolgellau, &c.,^[1] fy atebiad ydyw fod dychymyg mor anhebgorol i'r bywgraphydd. i'r arlunydd a'r bardd, ac nas gall portreadau dychymyg bur fod yn anghywir i natur a hanes. Edrychir ar y gwrthrych anfarwol yn ngoleuni ei amgylchfyd; yn ei berthynas a'i deulu, ei genedl, a helyntion ei amserau, heb yr hyn y mae yn amhosibl ei ddeall a gwerthfawrogi ei wasanaeth anmhrisiadwy. Gwahaner dyn yn hollol oddiwrth eraill a phob dylanwad oddi allan iddo ei hun, ac nis gall fod iddo na chymeriad na hanes. Mae dyn yn byw i'r graddau y mae efe yn byw bywyd eraill, ac mae holl fywyd Hugh Owen yn dystiolaeth ardderchog i'r gwirionedd pwysig nas gall un dyn fod yn wir fawr iddo ei hun yn unig.

Z. MATHER.

ABERMAW,

Mehefin 27, 1899.

Nodiadau

1. Mae'r adrannau am blentyndod ac addysg ysgol a phrifysgol y gwrthrych a'i gyfeillgarwch gyda'i "ewythr" (cefnder ei fam mewn gwirionedd), Dr John Owen, yn ffuglen pur heb unrhyw sail hanesyddol. Gweler Jenkins, R. T., OWEN, JOHN (1616 - 1683), diwinydd Piwritanaidd (Annibynnwr). Y Bywgraffiadur Cymreig.