Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd/Y cymwynaswr caredig
| ← Yr Efengylydd llafurus | Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather |
Y gweddiwr mawr → |
"Bendith yr hwn oedd ar ddarfod am dano, a ddeuai amaf: a gwnawn i galon y wraig weddw ganu o lawenydd.... Llygaid oeddwn i'r dall; a thraed oeddwn i'r cloff. Tad oeddwn i'r anghenog, a'r cwyn ni wyddwn a chwiliwn allan."
—JOB.
PENOD X.
Y CYMWYNASWR CAREDIG.
YR oedd y gweinidog da hwn i Iesu Grist yn gorpholiad o dynerwch, cydymdeimlad a charedigrwydd, a llwyr ang- hofiai ei hun mewn gwneyd daioni i eraill. Ymwelai a thlodion a chleifion ei ardal, gan eu cysuro a'u dyddanu, a chyfranu yn siriol a pharod i'w cyfreidiau. A phan ar ei deith- iau yn ei Sir ei hun, a siroedd eraill, ym- welai a'r rhai ddygwyddent fod mewn angen neu drallod, a hyny bob amser gyda llaw a chalon agored; ac edrychai y trueiniaid tlod- ion ar ei ddyfodiad i'w plith fel ymweliad. angel Duw. Yn adeg ymweliad haint echrys- lawn y chwys a'r wlad, pryd yr ysgubwyd lluaws ymaith, ymwelai ef a'r dyoddefwyr yn hollol ddiofn, nid yn unig i weddio gyda hwy a'u cysuro, ond hefyd i weini iddynt gyda gofal a thynerwch nurse. Efe a fawrhai y fraint o gael cyflawni y gwasanaeth isaf iddynt, a rhoddai brawf amlwg iddynt ei fod yn gwneyd eu cystudd hwy yn gystudd iddo ei hun. Mae efe gyda llaw dyner yn esmwythau eu gobenyddiau, yn sychu eu chwys ac yn rhoddi diod iddynt, fel y rhyfeddent fod boneddwr o'i ddysg- eidiaeth a'i sefyllfa ef yn dangos y fath ostyngeiddrwydd a hunanymwadiad. Nis gallant beidio teimlo fod Duw, Gwared- wr, a nefoedd yn dyfod i'w hymyl ynddo ef, a bendithient Dduw gyda dagrau o ddiolchgarwch a llawenydd am ei ymweliadau!
Pan ar ei deithiau yn nghanol oerder y gauaf, os dygwyddai gyfarfod â rhai yn dyoddef oddiwrth erwinder yr hin, efe a ddiosgai ranau o'i ddillad i'w rhoddi iddynt, ar draul peryglu ei iechyd ei hun. Dacw efe un diwrnod yn cyfarfod hen ŵr gwar grymedig wrth ei ddwy ffon, llwm ei wisg, ac yn crynu gan anwyd. Wedi ei gyfarch yn siriol a charedig fel arfer, a chyfeirio at doster y tywydd.—
"Ydi'n wir," ebe yr hen ŵr, "ac 'rydw i'n gorfod teimlo'i bod hi'n oer; a dydw i ddim yn medru cerdded i gynhesu fel y byddwn i."
Nis gallasai efe fyned heibio iddo ef mwy y nag y gallasai Iesu o Nazareth fyned heibio i Bartimeus ddall wrth ymyl y ffordd heb dosturio wrtho. Disgynodd oddiar ei farch, ac er syndod i'r hen ŵr, tynodd ei gôb fawr a gosododd hi am dano, gan ddweyd,—
"Cym'rwch hon, mae gen i un eto, cha'i ddim anwyd!" Mae yn ei helpio i'w botymu, yn rhoddi darn o arian yn ei law, ac yn myned yn mlaen gan ddymuno bendith Duw iddo. Diolchodd yr hen ŵr yn gynhes iddo, a safodd ar y ffordd a'i bwysau ar ei ddwy ffon, gan edrych arno gyda llygaid llawn dagrau, nes iddo fyned o'r golwg. Gofynai iddo ei hun mewn syndod parchedig, pa un ai dyn ynteu angel oedd wedi ei gyfarfod!
Yn y dyddiau erledigaethus hyny derbyniai canlynwyr y Gwaredwr nodded ac ymgeledd bob amser yn Mronyclydwr. Mae hanes am James Owen, Croesoswallt, yr hwn oedd gyfaill mynwesol i Hugh Owen, wedi dyoddef naw mis o garchariad yn Sir Gaernarfon, yn cael ei ddwyn yno ar hyd y nos, lle y cafodd y derbyniad mwyaf siriol a chroesawgar. Addawai iddo ei hun ychydig o seibiant yno gyda'i anwyl gyfaill ar ol ei garchariad, ond yn lle hyny cymerwyd ef yn glaf o glefyd peryglus, ac yr oedd ei letywr caredig, ac eraill o'r teulu, yn glaf yr un pryd, fel yr ymddengys o'r un afiechyd. Ofnid y buasai i'r clefyd brofi yn angeuol i James Owen, ond o diriondeb yr Arglwydd, efe a drodd ar wella. Dyoddefai y ddau mewn yspryd teilwng o'u Duw a'u Gwaredwr, ac yn ystod eu cystudd anfonent yn fynych genadwri at eu gilydd o'u claf-welyau. Un diwrnod dywedodd Hugh Owen fod yn rhaid iddo gael cyfodi i fyned i weled ei anwyl gyfaill. Aeth at y gwely yn llesg a gwan, plygodd uwchben ei gydymaith mewn cystudd, ac ymaflodd yn ei law wen a theneu, gan ddweyd mewn llais dwys a thyner,—"Mae yn dda gen i ddeall eich bod yn troi ar wella, frawd anwyl; mae yn ymddangos fod gan ein Tad nefol waith i ni i'w wneyd eto." Cyfododd ei gyfaill yn ei eistedd, a dywedodd gyda disgleirdeb nefol yn ei wedd,—"Ei ewyllys Ef a wneler." Ymddiddanasant am beth amser am diriondeb mawr yr Arglwydd tuag atynt. Parhaodd y ddau i gryfhau, ac yn mhen rhai dyddiau gwelid hwy yn rhodio yn mreichiau eu gilydd yn y meusydd yn ymyl y tŷ. Hoffasai James Owen yn fawr aros yn y Sir i gynorthwyo ei gyfaill gyda'i waith pwysig, ond barnodd mai gwell oedd iddo, oblegyd poethder yr erledigaeth ymadael. Diolchodd yn gynes i Hugh Owen a'r teulu am eu tiriondeb a'u caredigrwydd iddo yn ystod ei afiechyd. "Ah," meddai Hugh Owen, dan wasgu ei law, "pa wasanaeth bynag y galluogwyd ni i'w wneuthur i chwi, yr ydym wedi derbyn llawer mwy"
Nis gall y Barnwr ddweyd wrtho ef yn y dydd mawr olaf iddo fod yn newynog, ac iddo beidio rhoddi bwyd iddo, yn sychedig ac iddo beidio rhoddi diod iddo, yn glaf ac iddo beidio ymweled ag ef, ac yn noeth ac iddo beidio ei ddilladu.