Llinell neu Ddwy/Dadl y Llo Tew

Llinell neu Ddwy

gan John Jones (Ioan Brothen)

golygwyd gan John William Jones

DADL Y LLO TEW

Dyma grynodeb o hanes dechreuad y ddadl ynghylch y llo tew. Yn y flwyddyn 1901, gwerthodd fy niweddar fam, JANE JONES, HAFOD Y MYNYDD, lo tew i EVAN LLOYD, Cigydd, Tanygrisiau, a chafodd ei gludo o orsaf Tan-y-bwlch i orsaf Tanygrisiau yn un o gerbydau Llinell Gul Ffestiniog. Rhyw fore, daeth WILLIAM EDWARDS (GWILYM BARLWYD) ag arian tál am y llo i mi i'r Rhosydd, i'w trosglwyddo i'm mam. Hefyd, cyflwynodd yr englyn cyntaf ar y rhestr i mi gyda'r arian. Gan ein bod yn gweithio yn yr un gwaith, buom yn gohebu a'n gilydd a'r englynion dilynol am amryw ddyddiau ar ôl hynny.—I.B.

LLO TEW

I Ioan am esgyrn llym osgo,—saith
Swllt ar hugain eto!
Hen gigydd gâdd ei gogio
Yrr yn llawn arian y llo.
——GWILYM BARLWYD

ATEB

Gwael oedd hau geiriau ar goedd—am y llo,
Mai llym esgyrn ydoedd;
Hwn wnâi ginio i gannoedd,
A llo da di-golled oedd.
——IOAN BROTHEN

AT IOAN BROTHEN

Na, llo tenau, llwyd hynod—oedd ei wedd
Wael, un o'r silod;
Ioan bach, y lleia'n bod,
A'i esgyrn trwy ei wasgod.

Mi brofais y llwm bryfyn,—a gwn i
Mai gwan oedd. 'R wyn gofyn
Mewn cyffraw, beth ddaw o ddyn
A folai'r fath drychfilyn?——G.B.

ODLAU LLYM AR DDADL Y LLO

Yn araf, fardd, anwiredd—a haerwch,
A'ch geiriau sy'n ffoledd;
Dewis "silod" di-sylwedd
Ni wnâi Lloyd i ni yn wledd.

Nid rhyw swp o natur sâl—oedd ein llo
Ddeuai'n llwyth i'ch ardal;
Y cwestiwn yw, ddaeth cystal
O lo tew am leied tâl?

Nid dyn a bryn "bryfyn" am bres—yw Lloyd,
I ladd peth mor afles;
A ar briffordd ei broffes,
Myn lo iawn er mwyn ei les.——I.B.

ATEB

Rhy annuwiol, 'r hen Ioan,—nodi "llwyth,"
Gwneud "llo tew" o'r bychan;
E wnaethai bro fel nyth brân
Y tro i guddio'r truan.

Diferu mae dy glodforedd—yn llif
Am y llo bach llymwedd;
Moli o hyd, sôn am "wledd,"
Ha! goblyn, dyma gabledd!——G.B.

"YR OLAF AR YR HELYNT" (Dyfed)

Er gwaethaf pob pregethu,—mae Gwilym,
Y gelach, yn haeru
Bod ein llo'n un digon du,
Yn warth i neb ei werthu.

Er i hwn gael ei sarhau,—'r oedd ei wedd
Yn bur dda hyd angau;
A digonwyd ugeiniau
O gegau brwd â'i gig brau.

Oferedd mawr, gufardd mwyn,—oedd y sen
Ddi-sail roed o'r cychwyn;
A gwn, 'ddaeth neb mewn gwenwyn
Heblaw chwi, o gwbl, â chŵyn.——I.B.

BLOEDD HEDDWCH UWCH LLWCH Y LLO

Wel, hoff wag, ar ôl ffugio—ysgarmes,
Ai gormod cydfloeddio
"Oes Heddwch" uwch llwch y llo?
Be' waeddwn? felly byddo.

Wedi atal ysmalio,—a'r brefwr
Brofais, gair da iddo;
Rhagorol wir! O! gyr lo
'R un natur i ni eto.——G.B.

AT GWILYM BARLWYD

Minnau, o'm bodd, os mynnwch,—er y "lladd"
Fu ar y llo, credwch,
Gyhoeddaf ddiddig heddwch
Yn uchel iawn uwch ei lwch.

Heddiw yn deg rhoddwn daw—ar y ffrae (?)
Gywir ffrind, yn ddistaw;
A dylem ysgwyd dwylaw
I ymlid drwg deimlad draw!

Nodiadau