Llinell neu Ddwy/Yr Hen Hafod Mynydd

Llinell neu Ddwy

gan John Jones (Ioan Brothen)

golygwyd gan John William Jones

Llinell neu Ddwy

YR HEN HAFOD MYNYDD

Ow! fy more gartre gynt,
Wylaf wrth weld ei helynt;
Brudded yw ei dynged wael
Wedi i'w blant ei adael;
Hwnt, heb barch, y gwynt o'i ben
A luchiodd amal lechen;
Adail lom andwyol, lwyd,
Yw, o dulath hyd aelwyd.
Ar ei bentan, tenant yw
Huddugl aflednais heddiw;
A'i aelwyd hoff a'i le tàn
Sy laith aflesol weithian.
Hyd ei fur ar rwydwe fain
Mae aelwyd copyn milain,
A gweddill ei gigyddiaeth
O dduon gyrff ynddi'n gaeth.
O'i falurion, aflerwch.
Doa'i lawr, a dudew lwch.
O wyn galch fu'n ei gylchu
Ei bared aeth o bryd du;
A'i drom ddôr fydd agored
Yn aml iawn yn ei llawn lled,
A'r praidd o'r ffridd ddaw'n ddiddos
Yma'n yrr, ar storm a nos,

Am nodded i mewn iddo,
Er ei rwyllog dyllog do.
Ow! gresyn i dyddyn del
Yr Hen Hafod droi'n hofel.

O'm mebyd, dyma 'mhabell—wir unig,
Rhwng bryniau anghysbell;
Oedd ddirodres gynnes gell,
A chystal im â chastell.

Yn holltau'r graig yn "wylltion"——ger ei ddôr
A'u gwyrdd ddail yn dlysion,
Y cyd—erys coed irion
Yma'n hedd—gwmni i hon.

Eiddil lwch yw y ddwy law—a'u rhoddodd
Mewn priddyn cyn hunaw;
'Nhad annwyl sy'n noswyliaw——
Lle'i hun drom yw y Llan draw.

Efo rhyw lyfr, pan fwriai law, i'w lofft
Dawel awn yn ddistaw;
I mi'n y llyfr oedd mewn llaw
Swyn ei gynnwys wnâi giniaw.

Poen aml iawn a wnawn, gwn i, i'm mam,
Am fy mod yn oedi;
Go ddi—hwyl y gwaeddai hi——
Yn wir, mae'r bwyd yn oeri."

Wedi trymwaith hirfaith haf,
A'r hin yn oeri'n araf,

Awn i hedd ffridd fynyddig—gyda'r hwyr
Ar gadair rug manfrig;
A gwnawn, os dôi'r ddawn heb ddig,
Englynion o'm congl unig.

I rwydo'r awn hwyr wedyn—â chi brych,
A brawd yn fy nilyn;
Rhodiem trwy rug a rhedyn
At le'r brad, tu ôl i'r bryn.

Ac yno lawer canwaith—y bu llwydd
Di—ball ar ein hymdaith;
Ac yno fwy nag unwaith
Ofer i gyd oll fu'r gwaith.

I lethr ffridd i lithro â phren,—hwyliem
Pan heulai'n blant llawen;
Dros fanwellt âi fel mellten
A rhyw bum bach ar ei ben.

Heb ddwndwr byddai undeb,—heb estron
Heb ystryw na geudeb;
Chwarae wnaem heb chwerwi neb—
'R oedd yno bob rhwyddineb.

Difyr oedd cylchu'r defaid,—a'u harwain
Trwy'r eira am damaid;
A bu ein gofal heb baid
Am yr ŵyn oedd mor weiniaid.

O! adeg lon a di-glwy—bore oes,
Bu raid croesi'r trothwy,
I afael blinfyd, fwyfwy—
Darfu gwynfyd mebyd mwy.

Nef fore fy nifyrion,—o'i harddwch,
Sy'n furddun yr awron;
Daw aml saeth-hiraeth am hon
I'm cól, a chlwyf i'm calon.

Trwy feddrod a phriodi,—ar wahân
Y mae'r holl gwmpeini;
Ar wahân mae rhieni,—
Aelwyd hoff! ffarwel i ti.

1912

Nodiadau