Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant)/Penod XX
| ← Penod XIX | Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) gan Isaac Foulkes |
Penod XXI → |
PENOD XX.
TERFYSGWYR anhydrin Caerlleon wedi eu gorchfygu neu eu lladd, pardwn y brenin i Reinhallt wedi ei dderbyn, teulu'r Twr ar eu haelwyd eu hunain yn ol, yr hendref yn absenoldeb ein harwr tan ofal y Cadben Ifan a Bondigrybwyll, olwyn amser yn troi fel arferol, oddigerth symud o Oronwy gyda'i gatrawd o Gaer i Gaernarfon, ac un fynwes beth bynag yn teimlo chwithdod a hiraeth am ei ymweliadau mynych. Dyna fel y safai pethau yn Ystrad Alun. Nid annghofiodd Goronwy na Morfudd byth y cyfnos tawel hwnw y canasant yn iach ar ei ymadawiad ef a Chaer. Safent o tan fedwen hirwallt, a thyngwyd yr adduned yn ngwydd y blaned Wener fod llinynau eu bywyd o hyny allan yn glymedig byth; a daeth chwa o wynt ac a ysgydwodd ddwysged o ddail y pren am eu penau.
"Fy anwyl Forfudd," ebai Goronwy, "y maedy frodyr yn foddlawn, a'th chwaer gu yn foddlawn, a dyma'r fedwen yma fel cynrychiolydd y nefoedd yn dweyd eu bod yn foddlawn yno."
"Buasai yn wir ofidus genyf gael un o honynt yn anfoddlawn," ebai Morfudd, er y bydd rhai o'm tras yn gwgu fy mod yn ymserchu ar wreng. Ond ni edrych gwir serch byth ond ar ei wrthddrych, y mae yn ddall i'w gysylltiadau; bydolserch gwasaidd a edrych ar y cysylltiadau tra yn ddiofal o'r gwrthddrych."
Anadlwyd llawer gair cariadlawn, a seliwyd yr addunedau â chusanau mel; yn y serchoed hapus hwnw rhyngddynt, a daeth pryd ymadael ar eu gwarthaf.
"Cyn yr elot," ebai Morfudd "ti a grybwyllaist am foddlonrwydd Gwenllian; boddlonrwydd Gwenllian ydyw un o'r breintiau uwchaf yn fy ngolwg; ond y mae dy galon bellach yn haeddu un o gyfrinachau fy mywyd—nid chwaer i mi yw Gwenllian—merch gyfreithlawn anrhydeddus ydyw i wron ucheldras, dewr,a gollodd ei mam hi pan y cafodd hithau; a'i thad a'i danfones, gan ei bod yr unig blentyn, yn ngofal mamaeth i fod tan arolygiaeth fy mam. Magwyd ni felly gyda'n gilydd fel brodyr a chwiorydd; yn wir byddaf yn meddwl fod Reinhallt yn anwylach o'i Wen nag o'i Forfudd; a bod yr anwyldeb hwnw ar gynydd, ond nid wyf fi eiddigus."
Synodd Goronwy yn aruthr, "a rhedodd ei feddwl at yr annhebygolrwydd teuluaidd oedd rhwng Gwenllian a'r gweddill o bobl y Twr. "Ond pwy yw y gwron dewr ucheldras, f'anwylyd?" ebai ef.
"Mi a ddywedaf yn ol llaw," ebai'r ddyweddi deg, "ond pwy debyget ti oedd y fammaeth a ddaeth yn wyryf ddiniwaid a Gwenllian yn ei ffedog yr holl ffordd ar farch o Faes y neuadd i'r Twr; ac a'i magodd yno am yspaid?"
"Nis gwn o holl ferched y byd," ebai Goronwy. "Sian Flintshire, druan dlawd, fel y llysenwid hi yn Nghaerlleon. Yr oedd hi y pryd hwnw, meddynt hwy, yn llances wledig, wridgoch, bropor, ddifeddwl; a phan ddaeth Gwen i redeg o gwmpas, aeth chwilen i glust Sian; ni wnai dim y tro ond cael myned i weini i Gaer, fel y gallai wisgo fel lady, a dysgu Saesneg; damweiniodd yno fyned i wasanaeth rhiaint Robert Brown, a phriodas ddifodrus fu y canlyniad. Efallai nad yw'r hanes hwn yn gweddu i dafod merch?"
"Dos yn mlaen," ebai Goronwy, "i'r pur y mae pobpeth yn bur."
Aeth y rhian yn mlaen:—" Ai ei ladd ynte marw a ddarfu i'r plentyn cyntaf ni wyr neb ond Robert Brown a Sian, a'r Hwn a wyr bobpeth. Ganwyd ail a thrydydd, a diflanent o'r golwg. Ceir rhyw esboniad yn ngeiriau olaf y fam druenus wrth ddrws Broncoed y noson hono, 'Ionofal fach ydyw'r unig un o honynt sydd yn fyw. "
"Byw fyddo," ebai Goronwy.
"Byw fyddo," ebai Morfudd; a chan gyffwrdd min wrth fin ymadawsant.