Straeon Gwerin Affrica/Priodi a byw
| ← Gwr a gwraig | Straeon Gwerin Affrica gan Robert Griffith, Madagascar |
Rhagor eto → |
STORI XXVI
PRIODI A BYW
ERS talwm iawn pan oedd pob peth fel pe yn y dechreuad, nid oedd ond nifer fach o ddynion a gwragedd yn byw ar y ddaear, ac yr oedd y dynion yn byw ar wahan i'r gwragedd. Yr oeddynt yn byw mewn ogofeydd, a'u gwaith oedd hela anifeiliaid gwylltion, tra'r oedd y gwragedd yn byw mewn tai bychain ar lannau'r afon, a'u bwyd hwy oedd hadau'r gwelltglas a dyfai ar y glannau.
Un diwrnod aeth y dynion i hela, a lladdasant springbok, ond fel dynion yn gyffredin yr oeddynt yn ddifater, a gadawsant i'r tân ddiffodd yn yr ogofeydd ac ni fedrent rostio'r cig. Yr oedd cymaint o eisiau bwyd arnynt fel y penderfynnwyd anfon un o'r dynion at y gwragedd i fenthyca tân. Ond pwy oedd i fentro: oblegid nid oedd dyn erioed wedi siarad â gwraig. Esgyrn a ddefnyddid ganddynt fel coelbren, ac wedi taflu'r asgwrn yn y modd arferol canfyddid y dyn oedd i fentro gyntaf.
Wedi llawer o baratoi cyrhaeddodd lan yr afon a chroesodd. Y peth cyntaf a welodd oedd gwraig yn casglu'r hadau. Ebr efe wrthi: "y mae tân y dynion yn yr ogofeydd wedi diffodd, rhowch fenthyg tân i ni os gwelwch yn dda?"
"Gwnaf," meddai'r wraig, "dewch gyda mi i'r pentref a rhoddaf dân i chwi." Aeth y dyn gyda hi. Wedi cyrraedd y pentref, meddai'r wraig wrtho: "Y mae eisiau bwyd arnoch, arhoswch yma hyd nes i berw ohonof yr hadau a chewch brofi ein bwyd ni." Eisteddodd y dyn i lawr ac arhosodd nes bod bwyd y gwragedd yn barod. Malodd y wraig yr hadau rhwng y cerrig a berwodd y blawd, ac meddai'r dyn, wedi bwyta, "Dyma'r bwyd gorau a gefais erioed. Gyda'ch caniatad mi a arhosaf yma gyda chwi": ac felly y bu.
Wedi hir ddisgwyl meddyliodd ei gyfeillion yn yr ogof fod rhyw ddamwain wedi digwydd, ac anfonwyd un arall i chwilio amdano ac i fenthyca tân; ond digwyddodd yr un peth iddo yntau. Hoffodd fwyd y gwragedd mor fawr fel yr anghofiodd bopeth ac arhosodd yn eu mysg.
Tri o ddynion oedd yn yr ogof yn awr, ac yr oeddynt i gyd yn ofergoelus. Credent fod rhyw ysbryd aflan wedi achosi damwain i'w cyfeillion; ac wedi hir aros ac ymddiddan maith anfonwyd y trydydd gan obeithio a chredu y byddai ef yn sicr o ddychwelyd. Ond na, ni ddychwelodd yntau ychwaith.
Erbyn hyn yr oedd y ddau weddill yn yr ogof bron â trengu, ac ni wyddent beth i'w wneuthur. Pe gadawent yr ysglyfaeth byddai rhyw greadur yn sicr o'i ddwyn, ac eto, ni allent ei fwyta'n amrwd; a mwy na'r cyfan yr oedd arnynt ofn, oblegid credent yn sicr fod rhyw anffawd ofnadwy wedi digwydd. "Os arhoswn yma " meddent, " byddwn farw o newyn.
"Os awn i chwilio amdanynt, ni ddychwelwn." O'r diwedd dyfarnwyd ei fod yn ddyletswydd arnynt i chwilio am eu cymdeithion, ac nad oedd gobaith am ddim ond trengu os arhosent lle'r oeddent. Ond pwy oedd i fynd? Yr oedd yn rhaid i un aros yn yr ogof a'r llall i wneuthur yr antur fawr.
Bwriwyd yr asgwrn unwaith eto, ac nid oedd ond un dyn i aros yn awr, a'r ddau mewn braw a dychryn rhag i'r un peth, beth bynnag ydoedd, ddigwydd iddynt hwy. Addawodd y dyn oedd i wneud yr anturiaeth ddychwelyd doed a ddelo. Cerddodd yr un llwybr a'r lleill. Croesodd yr afon bron yn yr un fan, a gwelodd wraig yn casglu'r hadau. Aeth ati ac adroddodd ei stori wrthi, a gofynnodd a allai fenthyca tân.
"Gellwch," meddai'r wraig, "dewch gyda mi i'r pentref; yno y mae'r tân." Wedi cyrraedd y pentref, gwahoddodd y wraig ef i fwyta yn ei thŷ hi, a chan fod y dyn bron â llewygu cydsyniodd yn ddiolchgar. Wedi bwyta, meddai wrth y wraig: "Dyma'r bwyd gorau a gefais i erioed; os caniatewch, mi a arhosaf yma gyda chwi, a phan âf allan i hela, dygaf yr ysglyfaeth yma i chwi i'w goginio."
Anghofiodd yn hollol am ei gyfaill yn yr ogof —ac yr oedd hwnnw druan bron â marw o newyn a braw. Wedi aros ac aros ac aros daeth ofn mawr arno, a chan gydio yn ei fwa a'i waywffon, ffodd o'r wlad ac o gyrraedd yr anffawd, yn ôl ei dyb ef, oedd wedi digwydd i'w gyfeillion. A dyna, meddai rhai o bobl y diffeithwch, ddechrau priodi.