Straeon Gwerin Affrica/Y blaidd a'r ysgyfarnog

Straeon Gwerin Affrica

gan Robert Griffith, Madagascar

STORY XIV
Y BLAIDD A'R YSGYFARNOG

RYW dro yr oedd blaidd yn byw yn neheudir Affrica a chanddo ddeuddeg o blant. Pan glywodd yr ysgyfarnog hyn aeth ato i'w longyfarch ac i gynnig ei gwasanaeth fel nyrs i ofalu am y plant. Cydsyniodd y blaidd yn ddiolchgar gan ateb fel hyn: "Yr wyf yn derbyn eich cynnig i ofalu am y plant, Meistress Ysgyfarnog, oblegid mae gennyf nifer fawr ohonynt a llawer o waith hela i gael bwyd iddynt. Gadawaf y deuddeg bach yn eich gofal chwi tra byddaf wrthi yn hela." Aeth yr ysgyfarnog i baratoi swper poeth a blasus iddo, a chan ei fod heb gael bwyd er y bore ac yntau yn naturiol yn farus, aeth ati heb holi dim a llyncodd bob tamaid o'r cig oedd o'i flaen. Bychan a feddyliai mai un o'r bleiddiaid bach oedd yr ysgyfarnog wedi ei ddodi yn y crochan.

Wedi mwynhau'r swper yr oedd y blaidd mewn tymer reit dda a dechreuodd holi am y plant.

"Dewch â hwy yma i mi gael eu gweled cyn iddynt fyned i gysgu" eb ef. Daeth yr ysgyfarnog â hwy i mewn bob yn un, ac er mwyn arbed amheuaeth ym meddwl y blaidd gwnaeth i un ohonynt ymddangos ddwywaith. Dododd y blaidd ei bawen ar bob un ohonynt a meddai: Cysgwch yn dawel hyd y bore, yr wyf wedi blino heno."

Bore drannoeth aeth y blaidd allan i hela yn ôl ei arfer, ond cyn mynd meddai wrth yr ysgyfarnog: "Y mae digon o fwyd yn y ffau i'r plant: gofelwch amdanynt; ac os medrwch gael swper i mi fel neithiwr gwna hynny y tro yn iawn."

"Reit," ebe'r ysgyfarnog, yr wyf at eich gwasanaeth; pob lwc yn yr helfa."

I ffwrdd â'r blaidd, ac yr oedd yn nos cyn iddo ddychwelyd. Wrth agoshau at y ffau aroglai'r swper a meddyliai: Mor lwcus y bum i gael yr ysgyfarnog i ofalu, nid yn unig am y plant ond amdanaf fi hefyd, ac yr oedd mor farus a hunanol nes anghofio y plant. Ni feddyliai am ddim ond am ei swper blasus bob nos.

Ond ymhen ryw bythefnos, dechreuodd holi am y plant. Meddai wrth yr ysgyfarnog: "Beth sydd wedi dyfod o'r plant? Nid wyf wedi eu gweled ers tro!"

"O," ebe'r ysgyfarnog yn ofnus, "yr ydych wedi eu bwyta, wedi bwyta bob un ohonynt." Gyda hynny aeth y blaidd yn gynddeiriog a ffodd yr ysgyfarnog am ei bywyd.

I ffwrdd â hi a'r blaidd yn ei herlid hyd nes dod at goeden fawr a elwid Mogonono.

Yn ffodus i'r ysgyfarnog, yr oedd y goeden yn hen ac wedi pydru, ac yr oedd nifer o dyllau ynddi. I mewn â hi i un o'r tyllau a chan fod y blaidd yn fawr ni allai gael ei drwyn i mewn.

Yr oedd y blaidd o'i gof yn lân, a gwaeddodd wrth enau'r twll: "Pwy sydd yn byw yn y twll hwn?"

Pam yr ydych yn gofyn?" ebe'r ysgyfarnog. Am fod eich llais chwi fel llais yr ysgyfarnog yr wyf yn chwilio amdani," ebr yntau.

O felly; wel, yr ydych wedi camgymeryd. Nid hyhi ydwyf fi: ond mam yr Elandiaw sy'n byw yn y goedwig fawr."

"O'n wir," medai'r blaidd drachefn, "nid wyf yn ei hadnabod hi, ond y mae eich llais chwi yn bur debyg i'r ysgyfarnog yr wyf fi yn ei mofyn." A chyda hyn gwnaeth ymdrech ddychrynllyd i'w wthio'i hun i mewn i'r twll yn y goeden; a bu agos iddo lwyddo hefyd.

Cafodd yr ysgyfarnog y fath fraw fel y neidiodd trwy dwll arall yn y goeden, ac i ffwrdd â hi nerth ei thraed hyd nes cyrraed glan yr afon; ond yr oedd yr afon wedi llifo dros y glannau ac yn llawer rhy lydan i greadures fach fel hi i'w chroesi. Y blaidd yn dyfod ar ei hôl a'r afon fawr lydan o'i blaen! Yn ei phenbleth daeth y syniad iddi i newid ei ffurf, a gwnaeth ei hun i ymddangos fel carreg gron.

Cyn hir daeth y blaidd o hyd iddi, ond ni allai yn ei fyw ddeall beth oedd carreg gron fel carreg malu ŷd yn ei wneuthur ar lan yr afon, a chan ei fod fel yr holl fleiddiaid yn ddrwg ei dymer cydiodd yn y garreg a thaflodd hi fel y tybiai i'r afon. Ond yr oedd mor gryf a'i dymer mor ffyrnig fel y disgynnodd y garreg ar dir sych yr ochr draw i'r afon, ac er syndod a rhyfeddod iddo, gwelodd y garreg, yn troi yn ysgyfarnog. "Untagatu (hynny yw Swyngyfaredd) ydyw hyn," meddai'r blaidd.

Wrth gwrs yr oedd yr ysgyfarnog wrth ei bodd i fod yr ochr arall i'r afon yn ddiogel o afael y blaidd creulon ac yn nes adref. Cofiodd hefyd fod deuddeg o fleiddiaid yn llai yn y goedwig. Yn ei llawenydd dechreuodd ganu:—

Taflodd fy mrawd hynaf y blaidd, Hen ysgyfarnog, diniwed yw'r blaidd. Dros afon fawr lydan mewn llif, Maent ddeuddeg yn llai'n eu rhif. Ka-la-ba-tla.

Byth oddiar hynny y mae'r bleiddiaid a'r ysgyfarnogod yn elynion mawr.

Nodiadau