Straeon Gwerin Affrica/Y goeden fawr a'r gorsen ysig

Straeon Gwerin Affrica

gan Robert Griffith, Madagascar

STORI II
Y GOEDEN FAWR A'R GORSEN YSIG

AFFRICA yw'r wlad fwyaf yn y byd, ac eto o'i chymharu â gwledydd eraill, nid oes ynddi ond ychydig iawn o drefi mawrion. Fel gwlad, y mae'n ddigon mawr i gynnwys Ewrop, China, India, America ac Asia, ac nid oes un dref ynddi gymaint a Lerpwl. Ond y mae'n enwog am ei diffeithwch a'i llynoedd a'i hafonydd, ac yn neilltuol am ei choedwigoedd. Meddyliwch am goedwig gymaint dair gwaith a Phrydain, a phob math ar goed yn tyfu ynddi— Eboni du a mahogani coch, derw cryf a'r gorsen ysig. Yma y mae'r teigr a'r eliffant, y llewpard a'r iaguar, yr hyena a'r blaidd yn cartrefu, a mil a mwy o greaduriaid eraill, rhai mawr a rhai bach, yn byw. Y mae pobl hefyd yn byw yn y coedwigoedd: rhai tal, rhai byr, rhai duon, rhai melynddu, rhai â gwefusau tewion a gwallt cyrliog, rhai heb fod yn wahanol iawn i ni ar wahan i liw eu croen

Byddai'n ddiddorol i ddywedyd am y glöyn byw a'r symudliw, am yr ourang—outang a'r mwnci bach, am y nadroedd a'r adar, ac am y creaduriaid bach sydd yn gallu eu gwneuthur eu hunain i ymddangos fel darn o bren a dail y coed.

Un tro, aeth yn ddadl boeth rhwng derwen fawr a chorsen ysig ar lan afon ar gyrrau rhyw goedwig fawr.

Yr oedd y goeden mor falch ac yn meddwl cymaint ohoni ei hun ac yn dywedyd cymaint o bethau cas wrth y gorsen fain nes peri loes a phoen i'r gorsen.

"Gorsen fach fain" meddai, "pe byddai raid i mi fyw fel ti, gofynnwn i'r Creawdwr fy symud o'r ffordd. Yr wyt yn fain ac yn deneu, a byddai un chwythiad mawr o wynt yn ddigon i'th ddifetha am byth. Ond amdanaf fi, yr wyf yn fawr a thew. Yn fy nghangennau y mae digon o le i'r adar i wneuthur eu nythod ac i'r iaguar i orwedd yn gysurus."

"Eithaf gwir," meddai'r gorsen, "ond y mae gennyf finnau hefyd fy rhinweddau ond nid ydynt i'w cymharu â'ch rhai chwi."

"Gwir a ddywedaist gorsen fach, ond prin y gallaf weled dy rinweddau di ychwaith. Ni elli di roddi lloches hyd yn oed i'r mwnci bach, a phrin iawn y gall adar y goedwig orffwys arnat."

Un diwrnod yr oedd Storm fawr yn y goedwig. Tywalltai'r glaw, rhuai'r taranau, disgynnai'r mellt, a chwibanai'r gwynt gymaint fel y daeth arswyd ar holl greaduriaid y goedwig. Plygai'r gorsen, yn awr un ffordd, ac yn awr ffordd arall, ac wedi plygu safai drachefn, ond nid ysgogai'r goeden ddim.

"A oes ofn y storm arnat gorsen fach wan?" meddai'r goeden. "Paham na sefi yn gadarn fel myfi?" Gyda iddi ddywedyd y frawddeg dyna chwythiad ofnadwy o wynt, a gwelodd y goeden ei hun yn diwreiddio'n araf, a chyn pen ychydig eiliadau yr oedd yn gorwedd fel peth marw wrth ochr y gorsen.

Edrychodd y goeden i fyny a gwelodd y gorsen yn sefyll fel pe na bai dim wedi digwydd.

"Beth sy'n bod, gorsen fach?" meddai'r goeden fawr. Yr wyf fi yn gorwedd i lawr ac ni allaf symud."

Na, na," meddai'r gorsen. "Os am sefyll yn wyneb storm rhaid dysgu plygu tipyn ambell dro."

Nodiadau