Tir y Dyneddon/Rhagair
| ← Tir y Dyneddon | Tir y Dyneddon gan Edward Tegla Davies |
Cynnwys → |
RHAGAIR.
Nid myfi yw'r cyntaf o lawer iawn i grwydro i dir rhyw ddyneddon neu'i gilydd. Bu plant dynion yn eu gwlad ymhob oes, o ddyddiau duwiau bach y coed, heibio i ddyddiau'r Tylwyth Teg, i lawr i'n dyddiau ni.
Eithr tybiwn nad oedd hynny'n unrhyw rwystr i minnau fynd i dir y dyneddon neilltuol hyn a agorodd eu drws i mi, ac adrodd hanes fy ymweliad yn fy ffordd fy hun.
Dro 'n ol dechreuodd bachgen bach ar ei ysgol, ac ymhen ychydig ddyddiau daeth adref yn llawn o lythrennau'r wyddor. Gofynnwyd iddo fynd drostynt, a dechreuodd fel hyn—A am Alun, B am Beti, &c.
Ymhen ychydig wedyn gwelais ef yn chwarae â blociau a'r llythrennau arnynt, a sylwais fod y llythrennau iddo ef yn fodau byw, a fodau byw, a gwahaniaethau personol rhyngddynt â'i gilydd i'w feddwl plentynaidd. Sylwais wedi hynny fod plant, at ei gilydd, yn arfer personoli llythrennau'r wyddor. A dyna lle yr oedd y bachgennyn hwn yn gawr ymhlith y llythrennau, yn chwarae â hwynt.
Ymhen tipyn ar ol hynny holwn ŵr cyfarwydd am uchter un o drumau'r Berwyn. "O'i droed i'w ben" meddai, "y mae'n hyn a hyn." Sylwais hefyd fod cae o ŷd yn tyfu'n lled uchel ar y mynydd; a phan ddatgenais fy syndod, yr ateb a gefais oedd fod "bron" y mynydd yn wynebu'r haul. Dyna fynydd â throed, a phen, a bron iddo. Bu'r mynydd hwnnw rywdro 'n fyw i drigolion y bröydd hyn.
Wrth edrych ar y mynydd mawr ni ellid peidio â chofio am y plentyn bach a'r llythrennau, a meddwl nad oeddym ni, ddynionach, i'n cymharu â'r mynydd yn ddim ond megis llythrennau'r wyddor yn ymyl y bachgen.
A dyna'r drws yn agor i Dir y Dyneddon.
Am yr enw ar y bodau bach yr wyf i ddiolch i'r Athro Ifor Williams, M.A. Hen air marw am ddynion ydyw; ond dywedai ef nad oedd dim i'm rhwystro i'w atgyfodi, a'i roddi ar y bodau hyn y cefais gyfleustra i grwydro i'w plith.