3.
Ymhen ychydig amser ar ôl i nifer o'r brodorion yng nghanolbarth Madagascar dderbyn yr Efengyl oddi wrth y cenhadon cyntaf i gyrraedd yr ynys aeth yn amser caled iawn arnynt. Daeth brenhines baganaidd a chreulon o'r enw Ranavâlona i'r orsedd, a gwnaeth ei gorau i ddileu yr Efengyl yn llwyr allan o'i gwlad. Gwnai hynny drwy roi i farwolaeth neu gosbi'n enbyd pob un y deuai i wybod amdano ei fod yn Gristion. Cafodd nifer eu lladd a dioddefodd llawer eraill yn ddirfawr. Methodd yn ei hamcan drwg a chreulon oblegid yr oedd Iesu Grist gyda'i ganlynwyr yn eu nerthu i lynu wrth eu crefydd ar waethaf pob anhawster a dioddefaint, hyd yn oed hyd angau. Gelwir yr amser trist hwnnw Cyfnod yr erledigaeth fawr (1836-61). Un o'r rhai a ddioddefodd lawer y pryd hwnnw oedd.
RAIVO.
Raivo oedd ei henw ac ar y pryd yr oedd yn un ar bymtheg oed. Unig blentyn ei rhieni, yr oedd yn byw gyda hwynt mewn pentref bach rhyw chwe' milltir o'r brif dref. Yr oedd yn eneth hardd ei phryd ond, yn fwy pwysig na hynny, yr oedd yn hardd ei chymeriad drwy garu Iesu Grist, a hynny yn yr amser pan oedd bron pawb yn yr ardal o'r frenhines i lawr, yn baganiaid.
Yr oedd y frenhines yn un o'r rhai mwyaf creulon a fu erioed, a chan ei bod yn baganes yr oedd yn casàu pawb a garai Iesu Grist ac a'i gwasanaethai. Gymaint oedd ei châs ohonynt fel y gorchymynai'n gyfnodol i'w rhoi i farwolaeth. Gorchymynai hefyd i'r magnelau mawr oddeutu y plas i gael eu tanio ar fore y diwrnod yr oedd hynny i gymryd lle. Ymfalchïai yn y sŵn mawr oblegid dangosai hwnnw ei hawdurdod a pharai ddychryn i'w phobl.
"Clywch, mam! Clywch!" meddai Raivo. "Dyna sŵn rhyfedd o gyferiad y brif dref. Sŵn fel t'ranau ond nis gall fod yn t'ran'u oblegid y mae'r awyr yn glir. 'Does 'na ddim cwmwl o gwbl. Gadewch inni fyned allan i glywed yn well."
