Y CAETHWAS.
EISTEDDAI Sambo'r caethwas t'lawd
O fewn ei gaban gwael,
I feddwl munud am y gwawd
A'r dirmyg oedd yn gael;
Fe dreiglai'r chwys yn ddafnau mawr
Ar hyd ei aeliau duon,
'Rol llafur blin am bymtheg awr
O dan y fflangell greulon.
Edrychydd, gwel y deigryn mawr,
Wrth dreiglo hyd ei rudd,
Yn sefyll ar ei ffordd i lawr,
I ddangos gofid cudd
A wel di greithiog gefn y dyn,
Dy gydgreadur tirion?
Pob craith sy'n gyfrol ynddi 'i hun,
Yn erbyn cadw caethion.
Tynerwch gyda gwridog rudd,
Saif uwch y caeth was cu,
Gan synu'r fath wahaniaeth sydd
Gydrhwng y "gwyn" a'r "du;"
A hithau Rhyddid oddi draw
A wyla ddeigryn tristwch,
Ond O! ni feiddia estyn llaw
I'w dywys i ddedwyddwch.
Wrth huno ar ei wely gwael,
'Rol llafur maith y dydd,
Rhyw freuddwyd dedwydd mae yn gael
Ei fod yn fachgen rhydd;
Ond O! y gadwen gylch ei draed,
A ddengys ei sefyllfa,
A hono'n rhydu gan y gwaed
Oddiar ei gefn ddisgyna.
