Cwmystradllyn. Un tro, rhoed gwobr am yr englyn goreu i'r llywydd; a dyma yr englyn a enillodd y wobr, yr hwn a gyfansoddwyd gan Gwilym Eryri:
"Gwres y wledd sy' o Gors-y-wlad,—yn hwylus
A hylaw at alwad;
Ffyddlonaf, dirionaf, dad,
Gomewydd o iawn gymeriad."
YN Y CYFARFOD DIRWEST.
Pan ddaeth dirwest i'r wlad, 1836-7, daeth Owen Owens yn ddirwestwr selog ar unwaith, a daliodd ati gyda'r gymdeithas hono i'w ddiwedd. Areithiodd lawer o'i phlaid am ddeugain mlynedd. Yr oedd ei ddawn yn taro yn dda yn y cyfarfodydd hyny, gan ei fod mor fywiog a digrifol, er, hwyrach, y buasai yn well iddo beidio bod mor ddigrifol; ond dylld cofio mai dyma duedd braidd holl areithwyr dirwestol yr oes hono. Y peth cyntaf a ddywedodd wrth areithio yn Nhremadog rywbryd oedd hyn,—"Dau ben fydd ar fy araeth i heddyw, a'r rhai hyny yn ymyl eu gilydd," gan awgrymu ei fod am fod yn fyr. Yr oedd Cymanfa Ddirwestol yn cael ei chynal yn Mhenygroes, Llanllyfni, ar brydnawn Sadwrn unwaith. Nid oedd neb o'r siaradwyr i siarad am fwy na deng munyd. Galwyd ar Owen Owens ymlaen. Cododd i fyny yn sydyn a chynhyrfus fel arfer, ac aeth ymlaen fel hyn,—"Wel, mi ddeuda i am ddeng munyd, ac mi ddeuda y gwir; ac y mae yn beth rhyfedd clywed dyn yn siarad am ddeng munyd heb ddweyd dim celwydd. Yr ydw i yn cofio clywed fy nhad yn dweyd pan oeddwn i yn hogyn, fod rhywun yn yr ardal yr oedd o yn byw yn rhoi ei hun yn dipyn o farrier. A phan y doi rhywun ato i ofyn cyngor pan fyddai rhywbeth ar y fuwch neu ar y ceffyl, dyna fyddai ei gyngor i bawb o'r bron,—'Doro gorniad o ddw'r a halan iddi i ddechreu, 'wneith hyny ddim drwg iddi beth bynag.' A dyna sydd gen ina yma heddyw i'w ddweyd,—Seiniwch ddirwest, 'wneith dirwest ddim drwg i ch'i beth bynag. Benau-teuluoedd, dowch ymlaen, 'wneith dirwest ddim drwg i ch'i. Fechgyn ifanc, mentrwch ddirwest, 'wneith hi ddim drwg i ch'i. 'Wneith hi ddim drwg i'ch cyrff ch'i, 'wneith hi ddim drwg i'ch amgylchiada' ch'i, 'wneith hi ddim drwg i'ch cymeriada' ch'i, 'wneith hi ddim drwg i'ch eneidia' ch'i. 'Wneith hi ddim drwg i ch'i mewn bywyd ac iechyd, a 'wneith hi ddim drwg i ch'i mewn afiechyd ac yn angeu."
Dro arall dywedai fel hyn mewn Cyfarfod Dirwest:—
