. . . . "Os yw'r Eisteddfod i barhau, a barddoniaeth yr Eisteddfod i fod yn gangen flodeuog, rhaid i'r bardd gael dewis ei fesur, dewis ei destyn, a chymryd ei amser i baratoi."
Ei fesur a'i eiriau ei hun iddo ef bob amser! Yr oedd ei eiriau oll yng ngeiriadur gwerin Cymru, a deallai'r gwladwr symlaf hwynt. Pwy allai feddwl am Watcyn Wyn yn ymboeni uwchben Geiriadur y Bardd," gan chwilio am air i odli? Prin y gallem gredu ein llygaid pan welsom "caethyn" a "dynolion" yn ei ganeuon. Eithriadau amlwg ydynt, ac i awr gynnar ei awen y perthynant. Ei berygl ef oedd bod yn rhy gyffredin ei air! Gallai fod yn anfarddonol ar brydiau; a gallai ddiofalu gyda meddwl a mydr, ond diogelach yw darllen ddwywaith cyn gwaeddi corfan cloff," gan mor rydd yw ef yn ei ymdaith. Yr oedd yn gryn feistr ar wneud i linellau an—ogyhyd ganu'n esmwyth—crefft nas meistrolodd ond ambell fardd.
Poen i ni yw ei weled weithiau yn ymfoddloni ar fod yn llac, a phrin ei urddas, o ran mynegiant. Yn ei gyfnod cyntaf, pan ddigwydd hyn, teimlir mai o ddiffyg medr yn fwy nag o ddiffyg gofal y digwydd, ac y mae ol yr ymdrech yn gwneuthur y bai yn llai. Ond, yn ei gyfnod olaf, fe ddigwydd yn rhy aml, naill ai oherwydd colli'r syniad priodol am werth diwyg, neu ynte oherwydd diofalwch symi. At ei grebwyll cryf, ei ddarfelydd clir, a'i ddychymyg call—a ofalai fesur ei ehediadau â llinyn barn luniaidd, yr oedd ei naturioldeb yn gyfoeth amlwg. Dichon fod hyn mor gyfoethog ynddo, fel y gall ei ddarllenydd, ar awr ddiofal, feddwl fod y nodweddion mawrion eraill yn eisiau. Ond nid colli y bydd Bardd gyda'i naturioldeb, eithr ennill yn ddirfawr. Mae naturioldeb yn dwyn gydag ef ei gymdeithion, fel brenin ei esgordd. Dyma grebwyll a naturioldeb yn mynd lawlaw yn y ban hwn yn " Y Goludog a Lazarus," lle y sonir am wleddoedd y blaenaf:—
Y gwinoedd yno o wahanol wledydd.
Yn gwrido ar y bwrdd wrth weld ei gilydd.
A dyna ddarfelydd lawlaw â naturioldeb yn "Teyrn y Ffrydiau —Niagara ":—
A haul belydrau'r nefoedd lon
Uwchben y grychiog ferw don
Yn hongian enfys ar ei fron.
