"Cartre" Aderyn:—
O'i ragod oddiar y brigyn,—a'i droi
O dref gan ei elyn;
Hiraeth ladd yr aderyn,
'E dyn i'w fedd, bywyd ni fyn.
Y "Cartre" fry:—
Un cartref yn y nefoedd,—hyn yw teg
Gynllun Tad y bydoedd;
A nesu meibion oesoedd, o bob byd
Adre i fywyd yno'n dyrfaoedd.
Yno y gwelwn wynebau'n gilydd,
Yn aelodau o wahanol wledydd,
Yn rhwym yno mae plant môr a mynydd,
Ac o bob seren yn yr wybrennydd;
Rhyw dorf fawr adref fydd,—pob cenhedlaeth
I aelwyd odiaeth y teulu dedwydd.
Dyma eto awdl mewn llawysgrif ddiweddarach o flynyddoedd ar "Beroriaeth."
Gan y bydd casgliad helaeth o'i "Farddoniaeth" allan wrth ysgil y Cofiant, ni ddyfynnwn o'i weithiau amlwg. Awyddus oeddym i roi golwg ar y Bardd cynnar, fel y gellid gweled tŵf ei awen wrth ddarllen ei holl waith.
Diau i'w fryd redeg unwaith ar wneuthur "Cân" fawr ar amgylchiadau pennod gyntaf Genesis, a'i galw "Cân y Creu." Mewn ysgrifau ar y pennawd "Cân y Creu," yn y "Diwygiwr" am 1892, hawdd gweled y cyrch. Edrychai ar fywyd yn datblygu o gyfnod i gyfnod nes dod i'r cyfnod disgleiriaf—cyfnod y "Gwnawn Ddyn "— "cyfnod y seithfed dydd," meddai, "sef y cyfnod gogoneddus yn yr hwn yr ydym ni yn byw, a thrwy'r hwn y mae'r byd yn myned." I "gyfnod y sancteiddio," yn yr hwn y mae'r gwir ddyn yn cael ei wneuthur, y bwriadai rhoi baich y "gân," ond ni ddaeth llinell o'r breuddwyd pêr i bapur.
