canu penillion ar gyfer y lle a'r amgylchiadau ymhob Gorsedd bu yn canu ynddi, o hynny hyd yn awr.
Yn y flwyddyn 1895 cyhoeddodd y penillion a wnaethai o dro i dro fel hyn, dan yr enw Cân a Thelyn," a chyflwynodd y gwaith 'I'w Anrhydedd y Barnwr Gwilym Williams, Miskin, a'i Briod."
Prin y cyhoeddwyd dim mewn cân yn y Gymraeg a fu'n fwy derbyniol, ac yn fwy o lwyddiant, na "Cân a Thelyn." Mae rhan o ddirgelwch llwyddiant y gwaith yng nghyffes y Bardd yn ei anerchiad, "Canu Penillion." Wrth son am yr hen ganu gyda'r delyn, meddai, "Yr oedd amgylchiadau lleol, a digwyddiadau perthynol i'r ardal, a chyfeiriadau at rai o'r cwmni, yn cael sylw neilltuol ac arbennig. Nid canu hen benillion o hyd, ond penillion wedi eu cyfansoddi yn 'newydd spon ar gyfer yr amgylchiad."
Dyna'i gamp ef ar wneuthur cân i fynd gyda'r delyn yn yr Orsedd a'r Eisteddfod—cyffyrddiadau lleol ac achlysurol! Byddai'r hen ganu'n rhy gywrain, pell, a diergyd; ond yr ergyd a ddisgwylid oddiwrth ei awen ef o hyd, a'r ergyd a ddeuai. Mae lliw'r cylch ar ei gân bob amser.
EISTEDDFOD ABERHONDDU
Croesaw hen Eisteddfod fwyn,
Mae swyn i mi'n dy enw;
Mae Cymru'n deffro'n genedl gref,
Pan yw dy lef yn galw;
Ac fel y plentyn at ei fam
A'i breichiau am dy wddw.
Deil ei bannau yn y nef,
A deil ei llef i ganu;
Deil ei hysbryd fel yr oedd
Gynt ar fynyddoedd Cymru;
Dilys deil, tra dalio stŵr,
Arianddwr yn yr Honddu.
Dewch yn nês i gylch y gân,
Brycheiniog lân sy'n galw;
Yn nhant y delyn yn ei hwyl
Mae sŵn yr ŵyl yn cadw;
Tra bo mynyddau a bannau'n bod,
Ni cha'r Eisteddfod farw.