fwynhau'r tyfiant pêr, meddai wrthyf, "Wedi i mi fynd, ti elli ddweyd hyn am dana' i heb ddweyd gormod,—i mi wella'r tir lle bynnag y buo' i'n byw." A'r gwir a ddywedai. Yr oedd am i'r tir gael ei gyfle ynddo ef, a chredai mai felly y dylai fod. Iddo ef, yn y dyn gwell yr oedd y ddaear well i ddod adref. Dyna anadl ei gân ar "Abel":—
Gwel ABEL obaith. Cenfydd ef nad yw
Y felltith wedi dyfod o du Dduw.
*****
Sefyll i atal rhwysg y farn mae gras,
Mae rhannau o'r ddaear eto'n ddaear lâs.
Nid yw yr anifeiliaid ar y ddôl
Bob un yn fwystfil rheibus, erys ôl
Y diniweidrwydd gynt ymysg y praidd
Os yw y rhaib wedi ffyrnigo'r blaidd.
*****
Y bai yw'r felltith! Lle na welir bai
Ni ddisgyn melltith. Mae y pridd a'r clai,—
Mae'r ddaear oll,—yn felltigedig am
Fod llaw y triniwr yn ei thrin ar gam.
'O'th achos melltigedig yw y ddaear,' hyn
Yw'r unig felltith sydd ar bant a bryn.
O achos esgeuluso trin y llain
Y tyf mieri ac y cyfyd drain.
Yr oedd cariad at drefn, glendid, a chynildeb, yn ddwfn ynddo, ac ymhob peth o'i eiddo—ei wisg, ei gân, a'i gartref. Yr oedd pob pren a deilen ar dir y Gwynfryn yn annwyl ganddo, ac yn dweyd rhywbeth wrtho. Yr oeddynt yn fwy o blant nag o blanhigion iddo, a gwae'r neb, yn ddafad neu ddyn, roddai ewin neu ddant ar un o honynt. Dyma'i freuddwyd am ei gartref newydd, mewn englyn:
Eden a wnaf dan y ne',—Y Gwynfryn
Wnaf yn geinfro blode;
Olio addurn blynydde,
Eidal o wlad, model o le.
Buasai'n byw yn "Pontyclerc Cottage" cyn hyn, a rhaid oedd canu i hwnnw hefyd, yn 1885:—
Tŷ unig rhwng brig dau bren,—a dwy berth,
A dwy bur ysgawen;
Dwy heol am dŷ awen,
A dihafal ddwy wal wen.
