i Loegr. Cyhoeddodd Dr. Samuel Davidson ei Introduction to the New Testament yn 1848-51.
Yn 1860 yr ymddangosodd Essays and Reviews, ac yn 1881 y cyhoeddodd W. Robertson Smith ei Old Testament in the Jewish Church. Ond fel y bu yn y Diwygiad Protestanaidd, yr oedd Cymru genhedlaeth ar ol Lloegr yn deffro i'r datguddiad newydd. Bu Dr. Rowland Williams (un o awduron Essays and Reviews) yn athro yn Llanbedr, ond ni wyddys i ddim o ddylanwad ei ddysgeidiaeth gyrraedd meddwl Cymru. Dysgai Dr. Vance Smith egwyddorion beirniadaeth Feiblaidd yng Nghaerfyrddin o 1876 ymlaen, a gadawodd argraff ryddfrydig ar feddyliau llawer o'i ddisgyblion, ond nid ymddangosodd dim o'i ddylanwad yn llenyddiaeth Cymru.
Cynrychiola Traethodau Diwinyddol Dr. Lewis Edwards y goreu o lenyddiaeth ddiwinyddol Cymru hyd drydedd chwarter y ganrif ddiweddaf, ond o ran dylanwad beirniadaeth a gwyddoniaeth arnynt, gallasent fod wedi eu hysgrifennu unrhyw adeg rhwng y ddeuddegfed a'r ddeunawfed ganrif, ag eithrio'r ymosodiadau ar Annibyniaeth.
Rhydd ychydig ddyfyniadau ohonynt inni syniad am y sefyllfa ddiwinyddol yng Nghymru, yn union cyn dyddiau Mr. Adams:
"Yr oedd yr Hen Destament yn ddadguddiad perffaith o Dduw yn Ei gyfiawnder a'i drugaredd yn Ei gyfiawnder fel Deddf—roddwr yn gofyn ufudd—dod, ac yn cosbi am anufudd—dod; ac yn ei drugaredd yn rhoddi hysbysrwydd mynych am drefn i faddeu, ynghyd ag arddangosiad trwy gysgodau pa fath oedd yr Iawn i fod—trwy yr hwn, cyn dyfod Crist yn y cnawd, yr oedd maddeuant o'r pechodau a wnaethid o'r blaen trwy ddioddefgarwch Duw." (t. 38—9).
