BRASLUN O'I HANES
[Gall y braslun hwn fod yn gyfleus i rywrai, ond dylasai fod fwy na hynny, oblegid dengys annigonolrwydd pob cronicl o'r fath i gymhlethrwydd bywyd—ei ddyfnder a'i uchter yn neilltuol. Fe sylwa'r darllenydd mai'r blynyddoedd teneuaf ar yr wyneb oedd y rhai tewaf eu cynnyrch a mwyaf eu twf yn y dwfn yn ei hanes, sef 1880-1889 yn athronyddol a 1900-1906 yn ysbrydol. Efallai y byddai'n well gan rywrai edrych ar y cyfnod blaenaf fel un o fynd i mewn i benumbra ac umbra Hegel a Darwin, a'r olaf fel un o ddyfod allan ohonynt; ond hyd yn oed felly, yr oeddynt yn gyfnodau â'u hystyr ar y cyntaf islaw'r wyneb. Y mae'r blynyddoedd o 1914 ymlaen yn dra chynhyrchiol mewn rhoddi i'r byd wmbredd o feddyliau oedd "dros ben" ganddo ar ol ymchwil a myfyrdod oes, heb ddim o bwys arbennig i'w groniclo. Bid siŵr, croniclir ffeithiau llai pwysig yn nechreu ei fywyd, am eu bod, yn berthynasol, yn dra phwysig y pryd hwnnw, fel y mae nant y mynydd ar ddechreu taith afon o fwy pwys iddi nag afonig yn nês ymlaen, pan yw ei rhediad yn llydan a llawn yn y doldir].
1845: Ganwyd yn Nhalybont, Awst 28.
1859: Gadael yr ysgol am y gwaith mŵn.
1862: Mynd yn ol i'r ysgol fel pupil teacher.
1865: Mynd i Goleg Normalaidd Bangor.
1866: Yn gydfuddugol â Gwilym Pennant am gân i "Weniaith."
1867: Yn Ysgolfeistr yn y Bryn, Llanelli.
1868: Ennill amryw wobrwyon Eisteddfodol.
1869: Mynd i Goleg Normalaidd Abertawe, a matriculatio ym Mhrifysgol Llundain.
1870: Ysgolfeistr yn Ystradgynlais.
1872: Gadael Ystradgynlais oblegid gwaelder iechyd.
1873: Ennill ar y bryddest i'r "Anialwch" ym Mrynamman.
1874: Ennill Ysgoloriaeth yng Ngholeg y Brifysgol, Aberystwyth.
1877: Graddio'n B.A. ym Mhrifysgol Llundain.
Ennill Cadair Powys am bryddest ar "Addysg."
1878: Cael ei ordeinio'n weinidog Hawen a Bryngwenith.
