Neidio i'r cynnwys

Tudalen:Cymru'r Oesau Canol.djvu/138

Oddi ar Wicidestun
Prawfddarllenwyd y dudalen hon

Gorffenna. Y mis hwn lhadd weir yn y gweirgloddydd uchel a rhan vwya oth weirdir er mwyn y tywydd teg y sy debig y vod yr amser hwnn. Ac ynghylch diwedd y mis meda rann oth lavyr krwnn.

Awst. Y mis hwnn meda dy ryg ath wenith a dwg yth eskybor ac ynghylch diwedd y mis meda dy geyrch ac ardd yr ar dywetha ar veder dy wenith ath rhyg.

Medi. Yn y mis hwn meda dy haidd pys a ffa ac ynghylch kenol y mis haya wenith a rhyg mewn tir kryf. Dwg dail ar veder gwenith a rhyg kannys un venneid yr amser hwnn y dal tair kynn y mis hwnn.

Hydref. Y mis ymma haya wenith a rhyg dros olh.

Tachwedd. Torr dy goed defnydd yn niwedd y lheuad ac yn enwedig goed onn i wneythyr defnyddian aradyr a brynara dy dir ar vedyr haidd.

Rhagfyr. Brynara dy dir y haidd.

Atodiad: Yr Aradr.

Lled afrosgo oedd aradr yr oesau canol, ac am hynny byddai raid wrth chwech neu wyth o ychen i'w thynnu. Ceir manylion am wahanol rannau'r aradr Gymreig a'u gwerth yng nghyfreithiau Hywel. Diddorol yw cymharu aradr Hywel â disgrifiadau sgrifenwyr fel Fitzherbert a Markham-deuwr a ddadleuai'n eiddgar dros wella dulliau amaethu. Yr oedd y ddau yn perthyn i gyfnod datblygiad newydd amaethyddiaeth yn hytrach nag i'r oesau canol, a diau bod crefft gwneuthur aradr wedi datblygu rhywfaint erbyn eu hamser hwy.

Hywel Dda Fitzherbert Markham
Arnodd Ploughbeam Plough beam
Pen yr aradr Share beam Plough head
Rhag arnodd Plough Sheath Sheath
Plough Tail Plough hale (handle),(left)
Stilt Right hand hale
Rest Plough rest, linking plough head and right handle
Shelbread Shelboard, right
Ferbred (left)
Probwyllau Rough staves Plough spindles linking handles
Plough foot Plough foot for raising level of plough
Y Pystyl Plough ear of iron Poor men substituted a crooked piece of wood
Swch Share Share
Cwlltwr Coulter Culture
Garthbren Plough mal
Garthglwyd Akerstaff
Iau a'r Pystyllod
Olwynion (Wheel ploughs)
Swmbwl