Neidio i'r cynnwys

Tudalen:Cymru'r Oesau Canol.djvu/173

Oddi ar Wicidestun
Prawfddarllenwyd y dudalen hon

aceri, 48 ohonynt yn goed. Gellid cadw yn y parc hwnnw 60 o dda ar wahân i'r helwriaeth. Codid 7c. yr acr am y borfa y tu allan i'r coedydd a 6ch. am y borfa oddimewn. Yn yr un parc fe dorrid 30 llwyth o frwyn bob blwyddyn, gwerth 6ch. y llwyth, a 40 llwyth o redyn, gwerth 3c. y llwyth. Hefyd, yr oedd y mêl a'r cwyr a geid yn y goedwig o gryn werth. Yr oedd y mêl a gesglid yng nghastell Maurice, er enghraifft, yn werth 4c. yn y flwyddyn. Yr oedd iddo hefyd Fforest o 300 0 aceri yn Llwydiarth, lle yr oedd y cnau a'r mes yn werth 2/— yn y flwyddyn. Gellid cadw yno gynifer à 30 o gesyg llydnu, 40 o dda a 200 o ddefaid. Codid ceiniog am borfa pob un o'r da, a cheiniog am ddeg o ddefaid. Yr oedd y coed a werthid bob blwyddyn yn dwyn i mewn elw o 26/8.[1]

Rhydd golygwyr Stent Dinbych (1334) yr argraff na ddylanwadodd deddf y Fforest ar y mesur hwnnw o gwbl. Ar ba dir y maentumir hyn ni wyddom, oherwydd y mae'r Stent yn cynnwys pob manylion am fforestydd yr Arglwyddiaeth ar wahân i'r dirwyon mewn achosion neilltuol—ac yng nghofnodion llys y ceir y rheini ac nid mewn Stent.[2]

Ym mlaenaf oll, ceir manylion parthed y parciau—y lleoedd hynny a geuid i mewn er mwyn diogelu'r helwriaeth. Yr oedd un o'r parciau hyn, a adwaenid fel y Parc Bach, yng nghymdogaeth y Castell. Cynhwysai hwn 264 o aceri. Yr oedd saith acr ohono dan ddrain trwchus, pigog, ac yno y llochesai'r helwriaeth. Yr oedd yno hefyd 30 acr o werni yn noddfa i adar gwylltion. Galch—hill a Moelewig oedd enwau'r ddau barc arall, y naill yn cynnwys 62 o aceri a'r llall 442 o aceri. Amgylchid pob un o'r rhain à ffos a phalis, a gwylid hwy yn ofalus.[3] Bu gŵr o'r enw John Boston dros dymor yn borthor Parc Moelewig am dâl o 3/4 yn y flwyddyn. Anfonwyd ceirw i'w rhoi yn y parciau hyn o Fforest y brenin yn Delamere, swydd Gaer.

Yr oedd dros fil a hanner o aceri ym mharc Segrwyd, a chynhwysai rannau o ddwy dreflan o'i fewn, sef Segrwyd a'r Garth. Ceir rhestr faith o denantiaid a ddaliai dir ym mharc Segrwyd, yn union fel y delid tir gan denantiaid yn Fforestydd Lloegr.[4] Heblaw hyn, dywedir yn bendant y delid yr holl goedydd yng nghymwd Cimmeirch gan yr Arglwydd fel

  1. ↑ Llyfr Du Tyddewi, 167, 171, 199
  2. ↑ "It is to be noted in regard to the woods that rights and customs as to the chase have left no trace whatever in the survey."—Survey of Denbigh, Introduction, XLV.
  3. ↑ Survey of Denbigh, 51.
  4. ↑ Ibid., 12.