Marchell y cafodd Llywelyn ap y Moel fedd, fel y dywed Guto'r Glyn:
Mae arch yn Ystrad Marchell
Ym mynwent cwfent a'u cell.
Hawliai Cynddelw Brydydd Mawr gael ei gladdu yn yr un fan y bu ymryson rhyngddo â'r mynaich ar y pwnc:
Can ni bai ammod dyfod—i'm herbyn
A Duw gwyn yn gwybod
Oedd iawnach i fynach fod
I'm gwrthfyn nag i'm gwrthod.
A phwy na ddewisai gael bedd ymysg gwerin Duw yn Enlli:
Mi af i luniaw fy medd
I'r ynys oddiar Wynedd
Gwyr un waed gwerin ydynt
Gwyr un dad gwerin Duw ynt.
Gan y beirdd y ceir y disgrifiadau gorau a feddwn o'r mynachlogydd a'u gwleddoedd:
Tai mis Mai, Tomas a'u medd
Tân, gwin, tai Owain Gwynedd *****Difai naddfaen, defnyddfawr,
A derw tir mewn dortur mawr!
Tai melus win, teml y saint,
Tai cafell, ty i'r cwfaint.
Ty da i'r ŷd, o'r tu draw,
Ty brag sydd, ty brics iddaw;
Gwal gerrig wrth Gilgwri.
A thy porth ar ei thop hi;
Caed ar fur lle caid aur faich,
Caer fain yn cau ar fynaich.
Ef a lanwodd felinau,
Ym mhob glyn, a phen bryn brau:
Duw hael, lle daw a'i helynt
Diofer gwaith dwfr a gwynt.
—Gutyn Owain, i Domas ap Dafydd Pennant, Abad Dinas Basing.
Cludo i mewn, cael ŷd a mêl
Cywain cerrig can cwarel.
Bir, gwin, medd, bara gwyn, mwy,
Brag, gwenith Aberconwy. *****
