Llyfrau.
CEIR toreth o lenyddiaeth yn ymwneud â phob agwedd ar fynachaeth. Mynachaeth Rufeinig a gaiff fwyaf o sylw fel rheol, wrth gwrs. Nid oes hyd yma yr un llyfr yn ymdrin â'r oll o'r urddau fel y gwna Montalembert yn ei lyfr, The Monks of the West—argraffiad diweddar gan Gasquet. Llyfr bach rhagorol yw llyfr Dr. W. B. Workman: The evolution of the Monastic Ideal.
Ar y gyfundrefn Gymreig gweler Newell: A History of the Welsh Church; a Dr. Hugh Williams: Christianity in Early Britain. Llyfr manwl a diddorol yw llyfr Gasquet: English Monastic Life. Gweler hefyd benodau yn llyfr Dr. J. E. Lloyd History of Wales.
Erys llyfr Dugdale, Monasticon, o werth amhrisiadwy, ond y mae mawr angen am argraffiad diwygiedig o'r llyfr hwn.
Rhydd llyfr Jessop, The Coming of the Friars, ddarlun da o ddyfodiad y Ffransisiaid i'r wlad. Ar yr un pwnc gweler Hutton: The Franciscans in England, a Little: Franciscan Studies, a hefyd ei Grey Friars at Oxford (Oxford Historical Society).
Y Valor Ecclesiasticus (1535), adroddiad Comisiwn Harri VIII, yw'r awdurdod ar gyflwr pethau yn adeg y diddymu. Gwnaed dadansoddiad manwl ohono gan Dr. Savine yn ei English Monasteries on the eve of the Dissolution (Gwasg Rhydychen). Ceir manylion pellach yng nghyfrifon y Court of Augmentations.
At ddeall y bywyd o safbwynt y mynach ei hun anodd cael gwell darlun nag a geir yng Nghronicl Jocelin of Brakelond (Kings Classics). Ceir aralleiriad ohono gan Carlyle yn ei Past and Present.
Erys llawer o dai Cymru heb eu hanesydd. Ysgrifennodd y Parch. D. D. Williams lyfr bychan ar Fynachlogydd y Gogledd (Cymdeithas yr Eisteddfod Genedlaethol). Ymysg y tai sydd eisoes wedi cael eu hanesydd gellir enwi Aberconwy (Williams), Ystrad Fflur (W. S. Williams), Dogmael ac Aberteifi (Emily Pritchard), Margam a Nedd (de Gray Birch), a Ffransisiaid Caerdydd (Cronin), Tal y Llychau (Ed. Owen), "Arch. Cam.", IV, Series X, XI, Ystrad Marchell (M. C. Jones), "Mont. Coll.", IV, V and VI.
