Nid oedd y Rhufeiniwr yn athronydd wrth natur; gwneuthur pethau oedd ei anian ef, ac ym myd gweithredoedd y dylid chwilio am ei gyfraniad pennaf at wareiddiad y gorllewin. Daethai Rhufain yn fore dan ddylanwad y syniad mai un yw dynoliaeth, ac o ganlyniad y dylai fod dan lywodraeth un ymherodr, a hwnnw yn cyfuno ynddo ef ei hun nodweddion gorau dyn a duw—a oedd, mewn gair, yn ddyn ac yn dduw. Canlyniad naturiol y gred hon oedd ymroddi i'w throi yn ffaith ym mywyd y byd, ac yn araf dygwyd holl wledydd y Môr Canoldir, a hefyd rai gwledydd eraill, megis Prydain, nad ydynt o fewn y cylch hwnnw, dan iau llywodraeth Rhufain. Derbyniasai'r Rhufeiniwr athroniaeth y Groegwr ynglŷn â natur llywodraeth; ac wrth ehangu ei ymerodraeth cafodd gyfle i ledaenu'r egwyddorion hynny ymhlith pobloedd lawer.
Gwasanaeth pwysig arall a gyflawnodd Rhufain oedd datblygu cyfundrefn cyfraith. Fe lwyddodd i gadw'r llwythau oedd dan ei llywodraeth yn weddol dawel a heddychol am amryw ganrifoedd, a gwnaeth hynny trwy roddi sylw i'w hawliau a cheisio gweinyddu cyfiawnder iddynt. Deallodd yn gynnar na ellid gwneuthur hyn heb gyfundrefn o gyfreithiau, a dichon mai'r gyfundrefn a luniodd i'r pwrpas hwnnw oedd ei rhodd bennaf i'r byd. Seiliwyd y gyfundrefn ar y syniadau hynny a ddysgodd Rhufain gan Roeg am ryddid a chydraddoldeb dinasyddion. Gweinyddu cyfiawnder oedd y nôd— dyna yw hanfod pob gwir gyfraith, er y tueddir yn aml i dybio mai rhywbeth yw cyfraith a wthir oddi uchod ar yr anfoddog a'r drwg-weithredwr. Yn wir, y mae cyfraith yn un o anhepgorion bywyd cymdeithas wâr: ynddi hi y ca'r dinesydd sicrwydd tegwch a chyfiawnder ac y ca'r llywodraeth rym a chadernid i wneuthur ei gwaith.
Arferid meddwl mai cynnyrch arbennig meddwl y Rhufeiniwr oedd y gyfraith, ond y mae'r ffaith mai yn adran ddwyreiniol yr ymerodraeth—yng Nghaercystenyn—y perffeithiwyd y gyfundrefn yn cyfiawnhau'r dyb bod a wnelai meddwl Groeg gryn lawer â'i datblygu. Gellid yn hawdd brofi mai gwir hynny oddi wrth hanes y gyfundrefn o ddyddiau'r Deuddeg Llech Deddf, c. 450 c.c., hyd ddyddiau Iwstinian, 527—65 0.c.
Gwasanaeth mawr arall a gyflawnodd Rhufain oedd perffeithio moddion trafnidiaeth a theithio. Yr oedd hyn yn un o anhepgorion datblygiad yr ymerodraeth, oherwydd yn y
