Wrth ddechrau astudio hanes y cyfnod hwn, dylid cadw mewn cof nad yr un un oedd ei ganolbwynt daearyddol ef ag eiddo'r cyfnod o'i flaen a'r cyfnod ar ei ôl. O gwmpas y Môr Canoldir y trôi bywyd yr hen fyd yn nyddiau gwareiddiad Groeg a Rhufain, ond erbyn yr oesau canol daethai gwledydd y gogledd a'r gorllewin i mewn i gylch bywyd gwareiddiedig. Symudwyd canolbwynt y bywyd hwnnw i'r gwledydd ar du gogledd yr Alpau, er bod a wnelai Rhufain gryn lawer ag ef o hyd, gan mai ei heglwys hi oedd mam-eglwys y gorllewin. Gyda'r symud hwn bu newid cyfatebol yn ansawdd gwareiddiad, oblegid prif nodwedd y cyfnod canol oedd ymgais cenhedloedd anwar y gogledd i adeiladu gwareiddiad newydd ar adfeilion yr hen wareiddiad y buont mor ymdrechgar i'w ddinistrio. Wedi'r gaeaf hir a chilio o'r llifogydd, gwelwyd eginyn y bywyd newydd yn ymwthio trwy'r llaid a'i cuddiodd cyhyd, ac o syllu arno, hawdd canfod mai o radd yr hen wareiddiad yr oedd ei wreiddyn.
Cyweirnod bywyd politicaidd y cyfnod canol oedd yr ymdrech i adfywio'r syniad ymerodrol, ac er gwaethaf holl anhrefn y cyfnod, rhydd y syniad hwn unoliaeth iddo nas medd y cyfnod diweddar. Yr oedd i'r ymerodraeth atgyfodedig ddwy agwedd, neu, fel y dywedent yn yr oes honno, ddwy fraich—y gnawdol (neu'r dymhorol) a'r ysbrydol—a thry politics y cyfnod o amgylch y brwydro a fu rhwng y ddau allu hyn am oruchafiaeth. Germani oedd cartref yr ymerodraeth newydd, ac nid oedd Otto, a gyhoeddwyd yn ymherodr yn Rhufain yn y flwyddyn 962, namyn brenin Germanaidd ar hyd ei oes er gwaethaf ei honiadau ymerodrol. Dengys ei ymdrech i uno Germani ac Itali y modd y disgwyliai'r anwariaid fedru adfywio'r traddodiad Rhufeinig yr oeddent wedi dinistrio cymaint ohono.
Trôi meddwl y cyfnod hefyd o gwmpas y cwestiwn hwn, sef beth ddylai'r berthynas fod rhwng yr Eglwys, gallu ysbrydol newydd a godasai ar ôl dyddiau'r hen ymerodraeth, a'r ymerodraeth newydd, a elwid y Santaidd Ymerodraeth Rufeinig, i'w gwahaniaethu oddi wrth yr hen ymerodraeth baganaidd. Edrychir ar yr hen ddadleuon hyn bellach gyda chryn ddiystyrwch, ond er hynny yr oedd a wnelent â rhai o bynciau mwyaf arhosol politics, er na ddefnyddir yr un termau i'w trafod gennym ni heddiw.
Pan geir dau awdurdod, y cwestiwn hanfodol bob amser yw pa un sydd ben. Yn naturiol iawn, mynnai'r Eglwys, fel corff ysbrydol, mai hyhi a ddylai gael y gair olaf, a dengys
