CASTELL DINAS BRAN: Perthyn i adfeilion yr hen gastell hwn rai nod- weddion a'i gwahaniaetha oddi wrth gastell y Norman, ac oherwydd hyn tybir ei adeiladu gan un o'r Tywysogion Cymreig. Rhydd y darlun i ni syniad da am safle uchel ysgythrog yr hen gestyll hyn. Tudalen 216
MWYNWR Ceir y darlun diddorol hwn o'r mwynwr a'i gaib yn ei law a'i gannwyll mewn math o getyn yn ei geg, fel rhan o grib helm ar fedd- argraff pres yn Eglwys Newland ar gwrr Sir Fynwy. Y mae Newland yn Fforest Dean lle y mae mwn gloddio er adeg y Rhufeiniaid, beth. bynnag. O'r "Arch. Cam.", VI, IX, 82. [Bloc yn fenthyg gan Gymdeithas Hynafiaethau Cymru.] Tudalen 220
CANHWYLLBREN LLANDEGLA: Sylwer ar y darlun gwych o'r Fair Fendigaid a geir ar grib y canhwyllbren godidog hwn. Ceir canhwyll- bren cyffelyb yn Eglwys Llanarmon-yn-Iål. Tybir eu dyfod o Fynachlog Glyn y Groes adeg y diddymu. O'r "Inventory of Anc. Mon., Denbigh," p. 84 [Bloc gan H.M. Stationery Office.] Tudalen 224
UN o FFERMYDD ABATY CWM HIR: Clyro Court Farm, Sir Faesyfed. Dengys y bwa maen sydd yn arwain i'r buarth ei fod wedi ei adeiladu yn y 13eg ganrif neu ddechrau'r 14eg, a cheir drysau cyffelyb yn rhai o'r adeiladau. Yr oedd y fferm hon, a adwaenid yn Siartr Ed. II, yn cadarnhau yı eiddo i'r mynaich, fel Carnaf, yn rhan o'r eiddo a roddwyd i'r Tŷ, gan Einion Clyd, un o'i noddwyr cyntaf. "Inventory of Anc. Mon. Radnor, p. 34, fig. 22. [Bloc gan yr Office of Works.] Tudalen 227
NEUADD Y BRETHYNWYR AC EGLWYS ST. ALKMUND, AMWYTHIG: Erys y Drapers' Hall yn gartref i Gild y Brethynwyr yn yr Amwythig hyd heddiw. Sefydlwyd yr urdd yn 1460. Perthyn tŵr a phinacl Eglwys St. Alkmund i'r 14eg ganrif Ymddengys mai yma yr arferai'r Brethyn- wyr addoli ac yma, fel y sylwyd, y claddwyd Wm. Jones, y Brethynnwr, sydd a'i gerflun yn yr Abaty. Gwêl td. 206. Yn anffodus, nid oes bron ddim o neuadd y Gwelleifwyr yn aros. [Bloc gan Wilding and Son, Amwythig.] Tudalen 229
POBYDD ANONEST: Ar y chwith fe'i gwelir yn rhoi torth fechan yn y ffwrn, ac ar y dde fe'i llusgir trwy y stryd ar fath o glwyd, a'r dorth yn rhwym wrth ei wddf. O'r "Assisa Panis" 21 Ed. I., Guildhall Record Office. [Bloc gan Mri. Macmillan a'i Gyf.] Tudalen 231
HEN NEUADD Y FARCHNAD, AMWYTHIG: Ar dalcen gogleddol yr hen adeilad hwn, a berthyn i gyfnod Elizabeth, ceir yr arysgrif a ganlyn: "The 15th day of day of June. . . was this building begun William Jones and Thomas Charlton Gent then Bailiffs and was erected and covered in their time 1596." Arferai'r Gorfforaeth a rhentu'r llofft i gwmni'r Brethyn- wyr, ac yno y cedwid gwlanen a brethyn Cymreig. Cynhelid y farchnad bob dydd Iau. Sylwer ar gerflun Richard Dug York, tad Edward IV, oedd yn sefyll unwaith ar dwr y Bont Gymreig. Tudalen 233
EGLWYS BEDDGELERT: Nid oes yn sefyll o hen Briordy Beddgelert ond yr eglwys yn unig erbyn hyn. Y mae'r tair ffenestr bigfain hir a welir yn y darlun yn enghraifft ragorol o'r ffenestr lansed fel yr adwaenir hi. Disgrifia Mr. Harold Hughes hwy "as possibly the finest architectural feature in the whole of Snowdonia" (The Old Churches of Snowdonia, 222). Mesura'r ffenestr ganol 17 troedfedd 6 modfedd wrth I troedfedd 10 modfedd, a'r ddwy arall 16 troedfedd wrth I troedfedd 9 modfedd. Tudalen 235
