bu cwmni drama Cymraeg yn y dref am lawer blwyddyn ar ôl hynny.
Yn raddol diflannodd y rhagfarn cul, a diddorol i mi yw'r ffaith fod un o Lanrwst—y diweddar Barchedig R. G. Berry—wedi ennill iddo ei hun le amlwg ymhlith dramodwyr Cymru.
Rhyw hanner can mlynedd yn ôl cyfansoddodd Richard fy mrawd ddrama—"Helynt Hen Aelwyd", neu "Taid a Nain"—drama ar fywyd cefn gwlad—heb sôn am na Sêt Fawr na phwlpud. Hanes oedd am hen ffarmwr a'i wraig a'u dau ŵyr amddifad, Marian ac Arthur. Hen ffarmwr cul a phengaled oedd Tomos Jones, na chafodd ddiwrnod o ysgol erioed ac nad oedd am i neb a berthynai iddo gael y fantais chwaith. 'Roedd ei law yn erbyn pob mudiad newydd-p'run ai ar y fferm neu yn yr ardal. Gwahanol iawn oedd ei wraig Mali. Penderfynodd hi, oherwydd culni'r hen ffarmwr, y câi'r ddau blentyn eu dwyn i fyny yn well na'u tad. Felly mae drwg—dynnu rhwng y ddau ar hyd y ddrama, ac eto mae'n llawn of hiwmor iachus. O'r diwedd gorchfygir yr hen frawd. Caiff Arthur ei addysg, drwy haelioni perchennog gwaith glo cyfagos; caiff Marian briodi ei chariad—ffarmwr ifanc medrus, â'i holl fryd ar ddefnyddio darganfyddiadau newydd, er i'r hen ffarmwr un tro fygwth rhoi ffon ar ei gefn. Gwelir yr hen frawd o'r diwedd, â'i ddwy law ar ben ei ffon, yn bendrist, a meddai wrth Mali, "Wst ti be. Mali, 'rwy'n ein gweld yn union fel hen iâr wedi bod yn eiste ar wyau chwyad. Ma'r plant yma yn mynd i rywle na fedrwn ni dim ddim mynd ar eu hôl nhw beth bynnag". A meddai Mali, "Wel 'nenno'r annwyl Tomos bach, rhaid iti ddim lledu dy esgyll a chodi dy blu, fodda 'nhw ddim iti. Gad iddynt da chdi—mae nhw'n siŵr o ddod i'r lan yn ddiogel".
Pa well cymhariaeth a geid i ddangos y pellter sydd
