y Methodist, byth briodi Etifeddes y Skreen. Ffurfiasant gynllwyn ar ol cynllwyn, ac un o'r rhai mwyaf addawol o honynt oedd cael press gang i orfodi Harris i fynd ymaith i ryfel,[1]—ond yn lle cymeryd Harris, cymerwyd ei was, Jimmy Ingram.[2] Trwy ddylanwad Erskine[3] llwyddwyd i gael Jimmy yn rhydd.[4] Yr oedd chwaer i Anne Williams yn briod â gwr Tynycwm, ac yno yn aml y caffai'r ddeuddyn ieuanc gyfle i gario ymlaen y cydgyfeillach oedd yn amhosibl yn un lle arall.[5] Mor llawn o'i garwriaeth oedd Howell Harris fel nid yn unig yr ysgrifennai'r holl hanes yn fanwl yn ei ddyddlyfr, ond adroddai'r hanes wrth bawb,—wrth ei fam weddw,[6] wrth ei gyd—lafurwyr ar faes y diwygiad,[7] wrth y brodyr yn y Gymdeithasfa,[7] ac hyd yn oed yn y Seiadau preifat.[8] Mor wahanol, onide, i Whitefield?
Wedi methu perswadio na dychrynu Anne Williams, ceisiwyd ei chywilyddio. Adroddwyd yr ystoriau mwyaf athrodus am dani.[9] Cyhuddid hi o aniweirdeb a llofruddiaeth,[10]—a dywed Howell Harris yr oll wrthym yn ei ddyddlyfr! Cysegrid y garwriaeth yn aml â gweddi,[10] ac yn lle stori garu, treulid yr oriau mewn ymddiddanion ar bynciau crefyddol,[10] canys yr oedd hithau erbyn hyn wedi derbyn argraffiadau crefyddol mor ddwfn a'r eiddo yntau.
Ar adegau ymddengys ei fod, yn y cyfnod hwn, fel mewn cyfnod diweddarach, wedi rhoi cymaint ffrwyn i'w deimladau fel mai o'r braidd y gellir ei ddal yn gyfrifol am yr hyn a ddywed. Credai nid yn unig fod amddiffyn yr Arglwydd drosto, ond ei fod ef mewn modd neillduol yn ffafrddyn arbennig yr Hollalluog.[11] Yr oedd holl amgylchiadau byd ac Eglwys yn cael, ac i gael, eu goruwchreoli i gyfarfod â'i amgylchiadau personol ef.[12] Yr oedd Duw nid yn unig wedi ffeindio gwraig iddo,[13] ond wedi trefnu'r amser[14] a'r lle[15] iddynt briodi, ac wedi darparu morwyn iddi hi ac yntau.[16] Cymerai yntau arno i wella gwaith yr Hollalluog drwy wneud y forwyn—y Chwaer Williams, o Lanfair Muallt,—yn athrawes yn yr Ysgol oedd ef yn mynd i godi yn Nhrefecca.[17] Amheuai weithiau, hefyd, a fyddai tymherau'r ddwy, y wraig a'r forwyn-ysgol-feistres—yn cyfateb i'w gilydd.[18] Yr oedd y Chwaer Williams wedi profi unwaith neu ddwy, gan nad faint o ddylanwad gras oedd yn ei chalon, ei bod wedi etifeddu cyfran helaeth o hyawdledd naturiol Efa.[19] O bosibl mai hyn a wnai i Harris bryderu, gan y gwyddai mor dawel a thyner oedd natur ei ddarpar-wraig. Yr oedd Duw, hefyd, i ddarparu ty iddynt i breswylio ynddo,[20] a dodrefn i'r ty,[21] ac i ddylanwadu ar nifer o bersonau gwahanol i ddarparu moddion cynhaliaeth iddo ef a'i wraig a'r teulu, os byddai teulu.[22] Rhoddai Duw iddo hefyd arweiniad ysbrydol i liwio gown ei wraig.[23] Dichon y dywedir mai arucheledd a pherffeithrwydd ffydd Howell Harris yn Rhagluniaeth, oedd hyn oll.
- ↑ Dyddlyfr 109, Mai 1, 1744; Eto, Mai 10, 11, 1744.
- ↑ Dyddlyfr 109, Mai 7, 1744.
- ↑ James Erskine, A.S., cyfaill Iarlles Huntingdon, awdwr "Law-Death, Gospel-Life," "Gospel Sonnets."
- ↑ Llythyr 377.
- ↑ Dyddlyfr 104, Hyd. 26, 1743; Hyd. 27, eto.
- ↑ Droion.
- ↑ 7.0 7.1 Dyddlyfr 109, Ebrill 20, 1744; Eto, Mai 19, 1744.
- ↑ Eto 104, Tach. 7, 1743.
- ↑ Dyddlyfr 110, Meh. 10, 1744.
- ↑ 10.0 10.1 10.2 Dyddlyfr 111, Meh. 12, 1744.
- ↑ Dyddlyfr 104, Tach. 10, 1743. Llu o gyfeiriadau eraill.
- ↑ Dyddlyfr 110, Meh. 6, 1744.
- ↑ Dyddlyfr 104, Tach. 6, 1743; Eto, Tach. 7; Dyddlyfr 110, Meh. 10, 1744.
- ↑ Dyddlyfr 110, Mai 24, 1744.
- ↑ 81 Eto.
- ↑ Dyddlyfr 111, Meh. 12, 1744.
- ↑ Dyddlyfr 104, Tach. 6, 1743, &c., &c.
- ↑ Dyddlyfr 106, Ion. 9. 1744.
- ↑ Dyddlyfr yn Llanfair Muallt.
- ↑ Dyddlyfr 110, Meh. 10, 1744; Eto, Meh. 12, &c.
- ↑ Dyddlyfr 110, Meh. 6, 1744.
- ↑ Eto.
- ↑ Dyddlyfr 120, Rhag 5, 1745.
