Medi 15. Araf agor o'r dydd, yn desog erbyn deg, ac erbyn hanner dydd yn loyw odidog. Diwrnod olaf y gwyliau haf, diwedd y dyddiau o rodio'n rhydd, o ddarllen ar fy nghyfer, ac o segur ysgrifennu'n hamddenol dawel. Chwithdod mawr ar eu hôl.
Rhof fy more olaf i'm gwaith, a'r prynhawn i Dai a Luned. Awn i hel mwyar duon i dir Eithinog. Prynhawn hirfelyn, tyner, a'r haul yn pelydru ar addfedrwydd o las, ac yn chwarae hud a lledrith dros wyneb y ddaear. Ninnau ymysg y mieri, pob un i'w gyfair ei hun, a Dai'n llafurus drotian o'r naill i'r llall. Weithiau ar goll yn lân gan eithin a drain, ac yn gweiddi "Da-da! Ma-ma!" ac yn sgythru ei goesau byrion drwy'r mân brysgwydd. Hel ambell fwyaren o dro i dro, yn enwedig y rhai cochion, celyd, a'i ddannedd yn crwnsian drwyddynt fel dannedd buwch drwy faip. Oriau mabinaidd, araul a gorffwysol, heb dinc ond tinc mabiaith, heb ddiwy—drwydd ond diwydrwydd segur, mabol a hamddenol. Clo perffaith i wyliau haf.
Medi 19. Rheng o ddyddiau goludog yn dilyn ei gilydd—O Fedi gogoneddus! Minnau'n ymweled â'r ysgolion bob dydd—tua Phenmaenmawr a Chapel Ulo. Beunydd allan drwy'r we fore i'r wlad, i olwg caeau, adlodd a sofl, a miraglau'r Medi campweithiog hwn. Llonyddwch araf a hydrefol ym mhobman: gweithiwr yn codi sgubau neu'n casglu sofl, ffermwr yn llithro gyda'r clawdd â'i wn dan ei fraich, morwyn deg yn hel mwyar duon, mintai o deulu niferus yn cywain meillion gwlithog, ac un o'r "brodyr" ym Mhenmaenmawr yn tocio perth ei ardd. Pellach, trumiau, yn fronnydd ac yn drwynau, yn ysmudol ddyrchafu eu cefnennau'n lluniaidd dros ysgwydd ei gilydd; coed y llethrau'n blaendarddu allan drwy fŵg o niwl, i foddi eu brig yn yr haul bore. Llong neu ddwy'n mud symud ar gulfor gwydr, a chorn neu ddau'n mygu o'r gwaith ar ben y Penmaenmawr. Y gwynfydedig dangnefedd! Paradwys i dde ac i chwith.
Dan fy llaw, y papur—cennad uffern. Kief wedi mynd i ddwylo'r Almaen. Mor bell, mor bell. Ni chymyla ddim ar ffurfafen neb . . . dim. Pawb yn mynd i'w ffordd yn ddigon di-sôn-amdano. Eto,—araf yw cynnydd yr Almaen. Nid rhyfel fflach-guerre-éclair-'mo hwn yn Rwsia iddi hi.
