2. Y mae y gwaith hwn yn fawr a rhyfeddol, oherwydd ei fod yn newid pechadur oddifewn yn gystal ag oddiallan. Heblaw gwella ei amgylchiadau, y mee yn gwella ei egwyddorion. Yn ychwanegol at ei symud o dywyllwch a marwolaeth, y mae yn ei symud i oleuni a bywyd. Cynnwysa gyfiawnhad ei berson, a sancteiddiad ei ysbryd. Gwna ddynion "yn gyfranogion o'r duwiol anian." Gair da, yn arwyddocau peth byw a grymus iawn, yw anian. Gall ereill ddefnyddio greddf neu duedd lywodraethol y galon; gwell genyf fi hwn. Golyga gymaint, fel, os gellir cyfnewid anian pechadur, y gellir gwneyd unrhyw a phob peth iddo ac o hono. Pe medrem drosglwyddo greddfau oen i genaw llew, oni ddelai ef drwy ryw drawsymfudiad cyfriniol, yn raddol yn greadur llariaidd?
Profai yn y trawssylweddiad anesboniadwy hwn, bethau rhyfedd—awydd weithiau, o dan ddylanwad ei hen dueddiadau, i larpio ŵyn bach y wlad, a chymhelliad bryd arall, o dan effaith ei dueddiadau newyddion, i ymneillduo i eigion y goedwig, i alaru oblegyd ei wyniau ysgeler. Meddylier am dano, y fath greadur dyeithr—dyeithr iddo ei hun ac i ereill, fyddai yn peidio bod yr hyn oedd, ac yn myned yn rhywbeth arall! A chyffelyb ydyw y credadyn. Oni chaiff ef, drwy y bywyd newydd sydd ynddo, ei hun yn aml yn ddau? Gydag enaid rhanedig, y mae yn rhedeg i wahanol gyfeiriadau; gwna ddrygioni weithiau " â'r ddwy law yn egnïol;" bryd arall ymofidia a chywilyddia oherwydd ei bechadurusrwydd; ac wedi hyn ymestyna yn awchus am rinweddau dwyfol. Nid ydyw yn deall ei hun, nac yn gwybod yn sicr i ba le y mae yn myned. Gŵyr nad ydyw yr hyn oedd; ond ni ddatguddiwyd iddo eto pa beth a fydd. Caiff ei hun yn greadur rhyfedd, llawn o gymysgedd. Cyll yn raddol syniadau ac amcanion greddfol ei galon; ymgilia hen ymadroddion ac arferion ei oes; gâd ei hunan gwreiddiol ar ol. Yn araf hefyd, daw yn brofiadol o obeithion a dymuniadau estronol; y mae yn ymnewid ac yn ymburo yn ei holl gymeriad; a phetrusa weithiau ai efe ei hun ydyw. (Gwel Ezec. xxxvi. 25-27, Heb. viii. 10, &c.) Gofyna yn achlysurol:
"B'le daeth hiraeth im' am bethau
Oeddwn yn gasau o'r blaen?"
