dyledswydd, na gwahardd pob drygioni.
Nid yw yn cymeradwyo meddyliau, nac yn condemnio amcanion. Gall dau ddyn, o ganlyniad, ag ydynt yn ei goleuni hi yn debyg, fod yn ngoleuni deddf uwch yn gwbl wahanol. Os felly, gall yr anianol fod o ran ei fuchedd allanol yn ymyl y sanctaidd, a bod o ran ei egwyddorion a bywyd cudd—iedig ei enaid, can belled oddiwrtho ag yw y dwyrain oddiwrth y gorllewin. Y mae yr ysbrydol, ar y llaw arall, yn gysegredig: y mae yn gadael ei hun ac yn myned allan o hono ei hun, gan ymroddi i wasanaethu a gogoneddu ei Greawdwr; tra y mae y moesol o angenrheidrwydd yn byw i fesur helaeth iddo ef ei hun. Nid yw yr olaf yn adnabod neb uwch nag ef ei hun, ac y mae ei ym—drechion yn terfynu ynddo ef ei hun; ond y mae y blaenaf oddiar deimlo ei fod wedi derbyn y cwbl ag ydyw ac a fedd o a chan Dduw, yn ymgyflwyno yn yr hyn oll ag ydyw ac a all i Dduw.
4. Y mae y dyn ysbrydol, yn ol mesur ei ysbrydolrwydd, yn nefol. Golyga hyn, yn ychwanegol at hawl a graddau o gymhwysder i fyned iddi, fod y nef ei hun o ran ei hegwyddorion eisoes yn ei enaid; a phrin y gall cymhwysder i fyned iddi fod yn ddim llai na hi ei hun. Caiff y cred—adyn ei hun yn ol ei gynnydd ysbrydol o hyd mewn mwy o oleuni; daw ei ddirnadaeth yn gliriach ac eangach, ei ddymuniadau yn fwy dyrchafedig, ei fyfyrdodau yn fwy angylaidd. Amlygir drwy ei fywyd lawer o burdeb a phrydferthwch y "breswylfa lonydd." Gŵyr yn awr rywbeth am ei dedwyddwch; cydgyferfydd ffrydiau o ddyddanwch nefol a ffrydiau o dristwch y ddaear yn fynych yn ei brofiad. Nid yw ychwaith yn amddifad o ogoniant; oblegid y mae ei natur yn dyfod yn barhaus yn llawnach, lawnach o wirionedd a chariad, ac o bob egwyddor ag sydd yn gwneuthur dyn yn greadur ardderchog. Y mae awyrgylch ei enaid yn baradwysaidd. Nid oes yn ei hinsawdd ddefnyddiau tymhestloedd, ac nid oes ar ei ffurfafen gymylau tewion. Y mae ei awyr yn iachus ac yn llawn o beraroglau. Daw y cyfryw un wrth ddeall ei haniad goruchel yn well, o hyd yn fwy o bererin yn y byd hwn; a hiraetha weithiau am ymddattodiad oddiwrth gysylltiadau daearol ac am ryddid i fyned adref. . Y mae felly o ran ei haniad ac o ran ei fywyd. Yn ol deddfau anian y dygwyd ef fel creadur i fod; a thrwy gyfranogi o gynnyrchion anian y mae yn parhau mewn bod.
Ond nid drwy (Ioan i. 13) unrhyw ymdrechion dynol, nac ymarferiad âg unrhyw foddion naturiol, y gwnaed ef yn sant. Derbyniodd fywyd tragwyddol drwy weithrediad neillduol yr Ysbryd Glân; a thrwy iddo gyfranogi o fendithion tragwyddol y mae y bywyd hwnw yn cynnyddu ac yn ymgryfhau ynddo. Gan nad pa mor ddaearol, neu anianol, neu gythreulig, ydyw o ran ei darddiad ac o ran ei gymeriad fel hen ddyn, y mae fel dyn newydd "oddi uchod;" ac y mae yn amlygu purdeb a chariad ei fyd gogoneddus ei hun yn nghanol llygredigaeth a gelyniaeth y byd hwn. Y mae bodolaeth y credadyn yn wyrth, ac yn gymaint o wyrth ag oedd creu Adda.
2. Y mae y dyn ysbrydol yn ddwyfol. Trwy ddyfod yn ddwyfol y gall pechadur ddyfod yn ysbrydol. Y mae yn Q dduwiol am ei fod yn ddwyfol. Golygir wrth ei alw yn ysbrydol fwy na bod ei ysbryd ef ei hun yn effro, ac yn dylanwadu ar egwyddorion ei enaid a gweithredoedd ei gorff. Y mae hynny yn wir; ond y mae yn wir am a thrwy fod Ysbryd anfeidrol yn preswylio yn ei galon, ac yn ymweithio drwy ei holl fywyd. Ni byddai unrhyw ormodiaeth mewn dysgu fod agos bob peth—y greadigaeth gyda'i hamrywiaeth diderfyn o greaduriaid a gwrthrychau—ar un golygiad, yn ddwyfol; oblegid y mae y cyfan yn waith Duw. Ond y mae y credadyn yn ddwyfol mewn ystyr uwch ac am reswm ardderchocach; nid oherwydd ei fod yn waith Duw, yn gymaint ag o achos ei fod wedi cael ei eni o Dduw, ac oblegid ei fod drwy gael ei eni o hono yn cyfranogi o Dduw, y mae ef yn ddwyfol. Bywyd ac egwyddorion y Jehofah yw bywyd ac egwyddorion y dyn hwn; a chynnydd mewn tebygolrwydd iddo Ef ydyw pob cynnydd teilwng o hono ei hun a wna efe.
3. Hawdd, ar ol y sylwadau blaenorol, ydyw chwanegu fod y dyn ysbrydol yn sanctaidd. Os ydynt hwy yn gywir, y mae hwn yn dilyn o angenrheidrwydd. Gan ei fod ef yn Nuw a Duw ynddo yntau (1 Ioan iv.), rhaid fod ei lygredigaeth, yn ol y mesur y mae y naill yn y llall, yn diflanu ymaith o hono. Cynnydda ei sancteiddrwydd yn ol y graddau y mae y bywyd dwyfol yn ymledu drwy ei enaid. Oblegid ei fod wedi cael ei eni o Dduw, a bod (1 Ioan iii. 9) ei had Ef yn aros ynddo ef, nid yw yn pechu; ac y mae am yr un rheswm yn colli y gallu i bechu. Os ydyw yr ysbrydol yn ddwyfol, rhaid ei fod yn sanctaidd: os nad ydyw yn sanctaidd, nid ydyw yn ysbrydol—cythreulig ydyw. Cynnwysa ei sancteiddrwydd ddwy elfen: purdeb ac ymgysegriad. Y mae y dyn hwn, ar y naill law, yn bur—yn bur o fewn ac o faes, yn bur ei galon ac yn ddifrycheulyd ei ymarweddiad; a gwahaniaetha yn fawr yn hyn oddiwrth y moesol. Dichon fod llawer o debygolrwydd rhwng ymarweddiad allanol y ddau, a bod y naill mor ddifeïus yn ngwyneb deddf y wlad ag yw y llall. A thueddir llïaws o bobl i dybied eu bod cyhyd ag y cadwant hono, yn rhai anrhydeddus. Ond dylent ystyried nad all y gyfraith wladol fod yn y golygiad uchaf yn safon drwg a da, oblegid nis gall gymhell pob dyledswydd, na gwahardd pob drygioni.
Nid yw yn cymeradwyo meddyliau, nac yn condemnio amcanion. Gall dau ddyn, o ganlyniad, ag ydynt yn ei goleuni hi yn debyg, fod yn ngoleuni deddf uwch yn gwbl wahanol. Os felly, gall yr anianol fod o ran ei fuchedd allanol yn ymyl y sanctaidd, a bod o ran ei egwyddorion a bywyd cudd—iedig ei enaid, can belled oddiwrtho ag yw y dwyrain oddiwrth y gorllewin. Y mae yr ysbrydol, ar y llaw arall, yn gysegredig: y mae yn gadael ei hun ac yn myned allan o hono ei hun, gan ymroddi i wasanaethu a gogoneddu ei Greawdwr; tra y mae y moesol o angenrheidrwydd yn byw i fesur helaeth iddo ef ei hun. Nid yw yr olaf yn adnabod neb uwch nag ef ei hun, ac y mae ei ym—drechion yn terfynu ynddo ef ei hun; ond y mae y blaenaf oddiar deimlo ei fod wedi derbyn y cwbl ag ydyw ac a fedd o a chan Dduw, yn ymgyflwyno yn yr hyn oll ag ydyw ac a all i Dduw.
4. Y mae y dyn ysbrydol, yn ol mesur ei ysbrydolrwydd, yn nefol. Golyga hyn, yn ychwanegol at hawl a graddau o gymhwysder i fyned iddi, fod y nef ei hun o ran ei hegwyddorion eisoes yn ei enaid; a phrin y gall cymhwysder i fyned iddi fod yn ddim llai na hi ei hun. Caiff y cred—adyn ei hun yn ol ei gynnydd ysbrydol o hyd mewn mwy o oleuni; daw ei ddirnadaeth yn gliriach ac eangach, ei ddymuniadau yn fwy dyrchafedig, ei fyfyrdodau yn fwy angylaidd. Amlygir drwy ei fywyd lawer o burdeb a phrydferthwch y "breswylfa lonydd." Gŵyr yn awr rywbeth am ei dedwyddwch; cydgyferfydd ffrydiau o ddyddanwch nefol a ffrydiau o dristwch y ddaear yn fynych yn ei brofiad. Nid yw ychwaith yn amddifad o ogoniant; oblegid y mae ei natur yn dyfod yn barhaus yn llawnach, lawnach o wirionedd a chariad, ac o bob egwyddor ag sydd yn gwneuthur dyn yn greadur ardderchog. Y mae awyrgylch ei enaid yn baradwysaidd. Nid oes yn ei hinsawdd ddefnyddiau tymhestloedd, ac nid oes ar ei ffurfafen gymylau tewion. Y mae ei awyr yn iachus ac yn llawn o beraroglau. Daw y cyfryw un wrth ddeall ei haniad goruchel yn well, o hyd yn fwy o bererin yn y byd hwn; a hiraetha weithiau am ymddattodiad oddiwrth gysylltiadau daearol ac am ryddid i fyned adref.
