fod tir Cymru yn gysegredig. Am bobl Llanelwid, 'rwy'n credu y byddai'n well ganddynt farw na cholli golwg ar yr hen fynydd tu ôl i'r pentref. Yr oedd Islwyn yn 'nabod ei genedl pan ganodd:
"Tlodi a phrinder sydd well gyda Chymru
Na gogoniant y byd a'i lawnder oll hebddi."
. . .Neithiwr bu Theophilus yma yn gofyn i fi helpu rhai o'r bobl ifenc i gael Eisteddfod a Chyngerdd ar Ddydd Gŵyl Dewi Sant. Nid ydynt wedi penderfynu eto ar beth y gwariant yr elw. Addewais helpu os defnyddient yr "arian dros ben" tuag at gychwyn Darllenfa Rydd yn y pentref, ac addawodd Theophilus y byddent yn gwneud. Beth bynnag, 'rwyf wedi addo beirniadu'r canu (dyna i ti Ddynes Newydd, with a vengeance), ac yr wyf yn cynnig gwobr o goron (rhodded-ig gan Mr. Robert Bowen, o Ddeheudir Affrica), am benillion ar "Fedd Llewelyn ein Llyw Ola"."
CHWEFROR 2.—. . . Wedi ysgrifennu atat o'r blaen yr wyf wedi newid llawer yn fy meddwl ynghylch swyn a phrydferthwch bywyd Llanelwid. Gwelaf dy lygaid yn agor mewn syndod a siomiant; ond y mae yn rhaid i fi ddweud fy meddwl wrthyt fel pe buasem wyneb yn wyneb. O, Bob! y mae hiraeth arnaf ar dy ôl, ac er bod nanti'n garedig iawn, 'rwy'n teimlo fod gwacter mawr yn fy nghalon
. . . Ond 'rwyf wedi fy siomi yn Llanelwid. Mae cymaint o gyfnewidiadau yn cymryd lle yn arferion y bobl, hyd yn oed yn fy nghof i. Ac am yr hen ddefion diniwed oedd mewn grym yn amser tad-cu, 'does braidd sôn amdanynt erbyn heddiw. . . . Dim ond Mali'r Graig sy'n gwisgo het uchel yn Salem; mae hyd yn oed Sali Nat wedi ei rhoi heibio oddi ar pan gafodd fonet un o'r plant. Brethyn o waith gwlad oedd gwisg y bechgyn yn amser tad-cu-nid rhyw ddynwarediad o ffasiynau Lloegr. Gwisgai'r gwragedd yn syml ac yn dlws; nid mewn imitation ffurs, na hetiau salw, na dillad yn ôl ffasiwn Whitechapel. Hawdd oedd adnabod Cymro wrth ei got, a Chymraes wrth ei het a'i phais fach. Ond heddiw edrycha'r gwragedd fel Harriets Bethnal Green, a'r gwŷr fel crugyn o mutes mewn angladd yn eu cotau duon! . . .
