dweud oddiar y llwyfan fel yr oedd Cymru yn galw ei phlant ac yn tystio fod
clychau arian yn y gwynt
Yn galw, galw'n ôl.
Nid oedd eu galwad arno ef yn un effeithiol, ond oedd yn mwynhau ei ymweliadau a Chymru ac nid oedd nam ar ei Gymraeg i'r diwedd.
Gwelais ef yng Nghaernarfon y tro olaf y bu yng Nghymru, yn haf 1935. Tri ohonom oedd yn y cwmni, ac yr oedd dau, Samuel Evans a D. J. Williams, gŵr o'r Garn Dolbenmaen, yntau wedi marw ers blynyddoedd bellach, wedi byw yn hir yn Affrica. Sonient am Affrica ac am Gymry Affrica, ac yng nghanol y sgwrs dywedodd Dr. Evans fel yr oedd, pan ar daith yn yr Unol Daleithiau, wedi cyfarfod a dyn du na fedrai air o unrhyw iaith ond Cymraeg. Yna dywedodd D.J. Williams fel y bu iddo unwaith ymweled ag un o fwngloddiau dyfnaf Deheudir Affrica,—peiriannydd mwngloddiau oedd wrth ei swydd. Arweinid ef o gwmpas gan fforman du, deallus, ac yn ystod y sgwrs dywedodd hwnnw ei fod yn casglu oddi wrth yr enw mai Cymro oedd Mr. Williams. "Ie," meddai yntau. "O ba ran o Gymru 'rydach chi'n dwad, syr?" meddai'r dyn du. "Oh," meddai D.J., "o le bach digon anadnabyddus na chlywsoch chi erioed son amdano, lle o'r enw Garn Dolbenmaen." "Tewch da chi!" meddai'r dyn du, mewn Cymraeg glân, "Mi fum i'n cadw cyfarfod yn y Garn ers talwm!" Yr oedd eglurhad ar hyn, ond cymerai ormod o amser i fanylu arno yma.
Yr wyf wedi dweud hanes diwedd yr ymgom honno mewn lle arall, ond ni byddai'r ymgais yma i ddarlunio Samuel Evans yn gyflawn heb i mi ddweud y stori eto.
"Rydach chi wedi gweled newid mawr ar Gymru, Dr. Evans, er pan aethoch chi oddiyma gyntaf," meddai D. J. Williams. "Ar arferion Cymru gynt . . ."
