EVAN JONES, 1836-1915
FEDRWCH chi neud dim byd o ddyn duwiol! Wnaiff o na thwsu na thagu!" Yr oedd argyhoeddiad yn y llais a'r ystum, fflach o ddicter ac o ddireidi yn y llygaid llwydlas disglair, a brath yn y llais prydferth, gydag acen Maldwyn yn glir yn y geiriau. Evan Jones, Caernarfon, oedd yn siarad, gweinidog enwog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, pregethwr mawr, gwleidydd pendant a diflino, ac un o wŷr cyhoeddus amlycaf Cymru yn ei ddydd. Yr oedd y fraich dde yn ysgwyd yn ôl a blaen, fel pe buasai yn paratoi i daro. Yr oedd Evan Jones wedi ei drechu mewn pwyllgor gan rywun a oedd, yn ei farn ef, yn un o'r bobl "dduwiol fach, ddiddrwg-ddidda" yr oedd ganddo'r dirmyg llwyraf tuag-atynt.
Aeth yn agos i bymtheng mlynedd ar hugain heibio er pan fu farw Evan Jones, yn 1915, yn ddeunaw a thrigain oed, ac erbyn heddiw ychydig yw nifer y rhai sydd yn ei gofio. Ni wnaed cofiant iddo, er ei fod yn un o wŷr mwyaf diddorol ei gyfnod. Y gŵr a fuasai wedi medru gwneud cofiant da iddo oedd Puleston Jones; yr oedd ef yn ei adnabod yn drwyadl ac yn medru mwynhau'r gwahanol agweddau ar ei gymeriad cymhleth. Collwyd y cyfle hwnnw, ac efallai fod y cymhlethdod wedi cadw eraill draw, canys nid oedd Evan Jones yn ŵr hawdd ei adnabod na'i ddeall. Erbyn hyn, prin y mae hyd yn oed yn enw i'r rhan fwyaf o bobl.
Fel un o bennaf lueddwyr y frwydr o blaid datgysylltiad y cyfrifid ef gan lawer yn ei ddydd, ac y mae dywedyd hynny yn peri i rai heddiw feddwl am ŵr tenau, tywyll ei bryd, sarrug a phenboeth—syniad cyffredin am bobl "y gydwybod Ym- neilltuol" ym meddwl y rhai na wyddant fawr am Ymneilltuaeth na'i phobl. Yr oedd Evan Jones yn ddigrif o
