EIFIONYDD 1848-1922
YM mis Medi, 1912, yr oeddwn yn myned o Glynnog i Gaernarfon, mewn cerbyd motor. Yr oedd peth felly yn brofiad newydd i'r rhan fwyaf ohonom yn 1912; ychydig iawn o foduron oedd i'w gweled ac ychydig o bobl mewn cymhariaeth oedd wedi bod mewn motor. Ffordd dawel iawn oedd y ffordd honno'r pryd hynny, er ei bod yn bri-ffordd, a gallech ei cherdded yn ddigon hamddenol am filltir neu ddwy heb weled fawr ddim ond ambell drol neu feisicl. Yr oedd llwch yn drwch arni yn yr haf, fel ar bob ffordd arall, ond nid oedd yno fawr ddim i'w godi.
Ar y dde yr oedd cae sofl, ar godiad; nid oeddwn yn gweled y cae i gyd nes dyfod at adwy, ond wrth fyned heibio i honno gwelais ddyn yn sefyll fel delw ar ganol y cae, yn agos i grib y llechwedd. Ar gip gallasech feddwl mai bwgan brain parchusach o gryn lawer na'r cyffredin oedd yno canys nid oedd yn symud o gwbl. Ond er mai cip yn unig a gefais arno, ei ambarelo dan ei fraich a'i het feddal wedi ei gwthio ar ei wegil, gwelais mai Eifionydd oedd yno, a chan nad oedd llwybr o gwbl ar draws y cae hwnnw methwn ddyfalu beth oedd ei neges mewn lle o'r fath. Y tro nesaf i mi ei weled yng Nghaernarfon holais, ond ni chefais fawr o groeso. "Dianc i rywle rhag y llwch," oedd yr ateb cwta. Nid oedd yr un car arall yn y golwg na'r un wedi pasio, yr wyf yn bur sicr, ers awr beth bynnag.
Yr oedd llawer o fân bethau od fel yna yn John Thomas (Eifionydd). Ni byddai byth yn dyfod i edrych amdanaf i hen swyddfa'r Genedl yn y gaeaf heb ddal clustog y gadair wrth y tân cyn eistedd arno, nac yn myned oddi yno heb
