Tudalen:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I.djvu/19

Eis i lawr i'r traeth i chwilio, cefais gragen yn y man.
Wedyn myned wnes i wrando'r hyn a glywswn ar y lan;
Du-fantellog dawch y Dwyrain, i'r Gorllewin rithiog len,
Ymdaenasant nes oedd pygddu fwrllwch tew o gylch fy mhen.
Codai'r môr ei ruwch yn feiddgar, gwaeddai'r tonnau'n wallgof groch,
A phob cragen ar y feisdon oedd yn swnio megis cloch.
Methai'r gwynt a bod yn llonydd, rhuthrai'n hyf gan faeddu poer,
Ac ysgytiai'r tonnau'n enbyd. Rhwng dau gwmwl corniog loer
Daflodd oleu gwelw, egwan, goleu rhithiog, dawnsiog, gwyllt,
Goleu—arlliw gwibiog fellten, pan fo GRYM yn lluchio byllt;
Gwelwn long, neu rywbeth tebyg,—ar amrantiad collodd hon,
"Soddi, soddi, boddi, boddi," ydoedd stwr y drystiog don.
Dyma'r gragen! Beth yw'r dwndwr? Su wylofus ynddi sydd,
Swn y tonnau'n curo'r glannau,—tonnau'r nos ar draeth y dydd;
Swn unoldeb anfarwoldeb ym mhellderau'r byd a ddaw,
Sydd i'w glywed yn y gragen yn ymdyrfu yn ddi-daw;
Ing a gofid, gloes wylofain, braw ac ubain, poen ac aeth,
Glywir draw ymysg y tonnau sydd yn golchi'r bythol draeth.
Clywaf oer—gri cyfaill difri, cynni'n cnoi ei enaid caeth,
A gwiberod, seirff a nadrodd, a'u colynnau megis saeth
Yn ei bigo, gwenwyn marwol yn eplysu'i dyner gnawd,
Dirdyniadau llym llosgiadau yn ei ffaglu, druan tlawd!
Ingoedd wleddant ar ei galon, cigfran sydd yn bwyta'i fron,
Yntau'n llefain, "O! na fyddwn dan ryw ebargofus don."
Edrych, gwel ei lygaid gwelw,—delw angeu yn y ddau,
Yntau'n llefain nes mae'r twrw yn y gragen yn lleihau,
Gwelais ef yn fachgen llawen, cyn i Gynnen lâs ei bryd
Ei ddyfetha, drwy wybeta hyd ei lwybrau yn y byd;
Gwelais ef fel awel dawel yn y coed ar fore Mai,
Llanw bywyd yn ei gludo draw, heb neb yn son am drai,
Gwrando'i drydar dwfn—gwynfannus sydd yn ysu'r ddwyfron hyn—
Galarganu mae ei farwnad fel yr alarch ar ryw lyn.
Os oes eisiau angel—deimlad, gwrandaw ganiad gwlad yr hedd,
Er mwyn cael gair o dragwyddoldeb, rho dy glust wrth ddrws y bedd.
LLONG YN COLLI? BODDI! BODDI! O! mae hyn yn toddi 'nghnawd,—
Gweld y dwylaw oll yn suddaw! O! ddolefau'r truain tlawd!
Ond mi glywaf yn y gragen son am drymach peth na hyn,
"Yr adlefau yn ddialgar sydd yn ceisio damnio'r gwyn!"—
Dynion nef a dynion daear, bydd edifar i chwi'r gwaith,
Ni ddileir mo'ch culni gwrthun oesoedd tragwyddoldeb maith.
Sisial sisial mae rhyw seiniau, dwsmel seiniau gwlad yr hedd—
Er mwyn cael gair o dragwyddoldeb, rho dy glust wrth ddrws y bedd.
Clywi Fwynder, morwyn Hyder, pan yn syber wrth ei swydd
Yno'n canu, yn suo-ganu, odlau llawen meibion llwydd: