Tudalen:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I.djvu/30

Yn wir mae deugain mlynedd yn newid gwyneb gwlad;
A'r bachgen bochgoch odid fydd a'i blant yn gwaeddi "Nhad."
Gan hynny awn i'r Hafod i weled Hywel Wynn,
Pan oedd ei blant yn trin y praidd hyd ochrau 'r mynydd gwyn.
'Roedd Teida wedi marw, a hithau Neina lon,
A gŵr y ferch roed yn y bedd er's llawer blwyddyn gron;
A chladdwyd amryw ereill o'r plant oedd wrth y tân,
Y noson oer ddryghinog, hyll, yn Hafod Lwyfog lân.
Yr oedd yr hen gadeiriau o dan y simneu fawr,
Ond ereill oedd yn chwareu 'n llon a llawen hyd y llawr.
Cawn yno deulu newydd; bugeiliaid megis cynt,
Yn byw a bod ymysg eu praidd, gan hoffi 'r cyfryw hynt.
Dilynent fywyd syber, heb ry nac eisiau fawr,
Cael codi hefo 'r hedydd brith, a gorffwys hefo'r wawr;
Cael uwd, a llaeth, a llymru, a chaws, ac weithiau faidd,
A bara ceirch, ac ambell dro ceid bara rhyg neu haidd;
Pob ffynnon oedd fuwch iddynt pob afon besgai bysg,—
Pa ryfedd fod dedwyddwch pur yn aros yn eu mysg?
Traddodiad oedd yn wastad o flaen eu llygaid llon,
A phob hanesyn chwythai dân dynoliaeth yn eu bron;
Ni fedrai 'r las genfigen ddim aros yn y cwm,
Oblegid 'roedd y meddwl dwys i'r faeden yn rhy drwm,
Ac os ceid cweryl weithiau, darfyddai yn ddi ôl,
Fel caenen eira, ni bydd dim o honi ar y ddôl.
Ond deuwn Noswyl Ifan i'r Hafod i roi tro,
Pan oedd y ddraenen wen yn gnu, a'i hoglau 'n llenwi 'r fro;
Mae'r hogiau yn y buarth yn chwareu hefo'r wyn,
A dwy enethig wrth y drws yn prysur bilio 'r brwyn.
Mae'r forwyn wrth y pistyll yn golchi 'r gunog laeth;
A Hywel Wynn a'i fam, fel hyn, mewn ymddiddanion ffraeth—
Ryw Noswyl Ifan, Hywel, 'r oedd Morfudd Lluest Wen
Yn gwneuthur coelion yn yr ardd drwy blethu gwallt ei phen
Yn gymysg hefo 'r rhedyn, a chysgu dros y nos
Mewn gwely gwair; heb ddwedyd gair, daeth ati eneth dlos,
A rhoddes iddi fodrwy, a dwedodd,—' Cymer hon,
Cyn pen y flwyddyn byddi 'n wraig.' Yr oedd o'n newydd llon!
Ond ebai wrthi wedyn,—'Mae rhywbeth wedi hyn,
Pan fyddi 'n fam, un arall fâg dy anwyl blentyn gwyn!'
Ac o'r pryd hwnnw allan ni wenodd Morfudd mwy,
Ac er priodi marw wnaeth er galaeth i'r holl blwy.
Oherwydd nid oedd geneth, yr un mor eurbleth lân
A hon o fewn y cwm i'w chael am gymwynasau mân.
"Ar Noswyl Ifan arall, aeth Llio Hafod Llan,
A thair neu bedair hefo hi, i 'mofyn am eu rhan;
Daliasant lwdn gwlanog gerllaw i'r Gluder Fawr,
Ac yno buont oriau maith yn disgwyl am yr awr