Tudalen:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I.djvu/36

Edrychais tua'r dwyrain, a gwelwn, megis mur,
Yr Aran yn ymsythu, fel cawr mewn llurig ddur;
A'i chwys yn ffrydiau gloewon yn brysio tua'r pant;
Wrth dreiglo gwisga'r esgyrn yn rhychiau dyfnion gant.
Er bod ei ochrau erchyll yn furiau yma a thraw,
Archollion mellt fforchoglym, neu effaith gormod gwlaw,
Mae croen yr Aran eto yn dda ei liw a'i lun,
Os cofir iddo herio'r elfennau bob yn un.
Craig Cywarch draw a welaf fel morwyn wrth ei fwrdd,
Ac oni bai yr Hengwm buasent wedi cwrdd;
Ond safant ar gyfencyd, pob un mewn cadarn le,
Ac byth nid ynt yn yngan o'u pennau fw na be!
Bwlch Oerddrws draw a welaf yn rhythu'n hyll ei safn,
A mynydd Pennant Tigi tu ol i'w gefn yn llafn;
Bu acw gynt gyfarfod o ddewr farchogion cryf,
Yn llunio iawn alanas ar deulu'r estron hyf;
Meddyliaf fod y cerrig anferthol yno sydd,
Yn cadw gwyl flynyddol er coffa am y dydd.
A'r afon fach yn sisial ei gwir felusaf gân,
Wrth lithro'n araf dawel ar hyd y graian mân.
Wel! dacw Fynydd Gwanas yn llwyd hyd Foel y Llam,
Fel braich â dau benelin, neu llin rhedynen gam;
A Gwanas yn ymestyn o dano'n ddiffrwyth waen;
Y corsydd a'r gweirgloddiau ynt lymion ddrwg eu graen.
Bu yno gynt ysbyty—neu westy i'r tylawd,
Pan deimlid rhwng ein bryniau fod dyn i ddyn yn frawd,
Pan hoffid gwneyd trugaredd—pan ydoedd crefydd bur
Yn gweini'n rhad i'r gweiniaid, yn lleddfu ingol gur;
Ond nid oes yno'n aros o'r adail faen ar faen,
A thros ei hoed a'i hanes cymylau angof daen.
Mae yno feddau hefyd yn aros ar y rhos;
Ond tywyll ydyw'r cofion o'u parth fel dudew nos;
Maent hwy, fel lliaws ereill o bethau'r dyddiau gynt,
Ym mynwent ebargofiant, heb ddim i ddweyd eu hynt.
Pa le mae'r fan y daliwyd rhyw ran o'r llu di—ras,
A elwid Gwylliaid Mawddwy, pan oeddynt yn y das,
Yn llechu rhag eu dala? Sion Rhydderch wnaeth eu brad,
A chofir am ei ffalster, mae'n awr ar lafar gwlad;
Pa le mae'r gadlas, tybed? ai draw, ai acw? ust!
Mae'r awel leddf yn sisial "Nis gwyddis" yn fy nghlust.
Caerynwch! hen gaer ydwyt sydd wedi mynd ar goll,
Mae amser wedi mynnu dy gael i gyd yn doll;
Ond wrth dy droed mae palas a nodir tra bo dydd,
Sef trigfod yr hen Farwn wnaeth lawer caeth yn rhydd.
Ac ar y fron gyferbyn, mae yntau Hafod Meirch,
Lle magwyd Dafydd Ellis ar uwd a bara ceirch;