Tudalen:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I.djvu/38

Fe ganodd hefyd ddarnau, emynnau duwiol da,
Englynion a chywyddau, a dyrnai 'ı dirfawr bla
O ragrith a phenboethni, mewn dyri bigog gas;
Danghosodd Rhys er hynny y gwyddai beth oedd gras;
Un brith oedd ef, fel ereill o deulu dynol ryw,
'Heb fai nid neb a aned,' nis gallai yma fyw;
Ond saif ei waith awenol yn uchel gan y doeth,
Nes gwelir tonnau'r eigion yn berwi'n grychias boeth.
Mae'r Blaenau a'i goedlannau yn fryniog iawn ei wedd,
A'r llwydion ddiwerth greigiau o'i gylch ar swyddol sedd;
Cartrefle diniweidrwydd, ymhell o drwst y byd,
Lle dylai pob rhinweddau gael noddfa dawel glyd,
Heb groesni na gwrthwyneb, na diffyg undeb chwaith,
Ond pawb yn unfron unfryd yn canlyn ar eu gwaith,
Yw'r hyn a ddylai'n wastad fod nodwedd Cymru lân,
Y wlad lle cerir awen, y wlad sydd wlad y gân.
Hwt! hwt! y crach-gorachod, bradychwyr Cymru deg,
Pa beth a wneid â'n cymoedd, pe medrech chwi yn freg
Roi ysbryd rhydd, gwladgarol, mynyddig Cymru wen
Ar ffo, a gwneyd estroniaith aflednais yma'n ben?
Fe droid ein mynydd—dir yn ddiffaeth yn y fan,
Yn lle i'r mawrion saethu, ac alltud fyddai'r gwan;
Fe fyddai y trigolion yn wylltion Seison, siawns,
Yn byw mewn afradlondeb yng nghanol moeth a dawns;
Yn debyg i'r mwyafrif o weithwyr Lloegr y b'och,
Lle gwerthir corff ac enaid rhag blaen am geiniog goch;
Ac yna byddai'r Cymry yn uchel yn y byd,—
Y bobl yn gaethion gwasaidd ac un yn dawel glyd
Yn blingo'r truain gwelw, ac yna'n gwerthu'r croen,—
Yn sugno 'u gwaed, a dyna y dâl gant am eu poen.
Fel brâd y Cyllill Hirion yw'r holl gynhygion hyn,
Sydd am ein hamddifadu o'n hiaith,—ein plentyn gwyn;
Ein chwaer o undad unfam—ein mamau roisant hon
I ni i'w dwyn yn ffyddlawn i hil ein bri a'n bron;
Fugeiliaid y mynyddoedd! pan gollwch iaith eich mam,
Fe dderfydd byth am danoch yng nghanol cenllif cam;
Fe dderfydd am eich enw, eich crefydd drydd yn drais,
Caethweision fydd eich epil yn porthi moch y Sais.

O'm blaen fel gwal ddiadlam mae'r cefngam Gader fawr,
Arsyllfa ser wyddonol y medrus Idris Gawr,
Olrheiniwr dirif gylchoedd y bydoedd sydd uwch ben,
O oror ddudew Arawn, i forfa'r laethog wen;
Marchogai'r march adeiniog draw drwy gymylog fro,
A daliai'r Ychain Bannog yn driniog ambell dro;