Tudalen:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I.djvu/63

BEDD GELERT, lannerch lonydd, o'th gylch mae'r creigydd serth,
Yn furiau rhag tymhestloedd, yn gaerau rhag eu nerth;
Er bloeddio o'r corwyntoedd, er udo yn ddidaw,
Ni chânt ond trwm ochneidio, yn gaeth yr ochor draw.
Yr harddaf o'n teg nentydd! mor gain a thlws ei gwedd,
Mae yma fywyd llawen yn bod ar waelod Bedd.

Hyfrydol ydyw edrych ar drem y bryniau ban,
Y glas—goch lwyni grugog ar lethrau Craig y Llan;
A'r geifr yn ymddifyrru—yn brefu'n llawn o nwyd,—
Eu gwlad yw'r graig ddaneddog, eu tref yw'r clogwyn llwyd.

Pa fan mor wyllt ramantus? Pa le mor dlws a hardd?
Mae'n herio yr arlunydd, mae'n gwatwar cais y bardd;
Delweddau yn blith drafflith,—pob un yn estyn bys,
I ddangos lle bu unwaith garegog Gadair Rhys.

Rhyw agen yw'r Gymwynas—y llethri union syth
Yn craffu ar eu gilydd, fel pe mewn cariad fyth,
A'r creigiau fel yn estyn eu breichiau yn ddifraw,
O'r braidd nad ym yn disgwyl eu gweld yn ysgwyd llaw;
Er fod y Laslyn yma yn drochion gwynion gant,
Yn chwyrnu'n uchelfrydig wrth rygnu'r graig yn bant,
Mae'n brysio tua'r Aber, ymhola am y ddôr,
Er mwyn cael gorffwys gronyn cyn cyrraedd eigion môr.

Pa le mae Dinas Emrys, chwareule'r Tylwyth Teg,
Ac Ogof y Dewiniaid y gwŷr a roddent reg
Ar ben gelynion Cymru, ysbeilwyr llawn o drais,—
Pan fyddai ein hynafiaid yn gorfod ar y Sais?
Pharaon yn Eryri gynt ydoedd enw hon,
Lle claddwyd Owain Finddu gan giwdawd ormes Don;
Ond Brynach yntau frathwyd â chleddyf yn y fan,
Gerllaw yn llwch mae'n llechu eu hargeledig ran;
Ac ar y meini geirwon mae gwaed y ddau o hyd,
Yn gof o'r gwaedlyd ymladd, a phery tra bo byd;
Y fan bu'r hen Wrtheyrn, ysgymun fab y fall,
Yn llechu'n edifarus, yn teimlo pwys ei wall,
Pan ydoedd ei frenhiniaeth a'i goron wedi eu dwyn,
Gan deulu Hors a Hengist, mewn munud dan ei drwyn.

Ond ofer ceisio adrodd y ddegfed ran o'r hyn
Sydd yma'n draddodiadol,—nid oes na dôl na bryn
Na chesail dawel mynydd nac edyn chwim y gwynt
Na ddygant ryw argofion o'r pethau fuant gynt;
Gadawer in' gael golwg ar le Mynachlog Mair,