RHYS CWM DYLI.
TESTYN.—Dull syml a chyntefig bywyd bugeiliol yn yr oes honno, pan oedd y defaid a'r geifr yn brif gyfoeth ein mynyddoedd.
GOLYGFA.—Cwr uchaf nant Gwynen; ochry Wenallt, a glannau y Llyn.
ADEG.—Bore ym Mai, a phrydnawn ym Medi.
AMSER.—Tua dau gan mlynedd yn ol.
ERGYD.—"A fynno Duw a fydd."
DAN gysgod prysgoed brigog, a'r awel rywiog rydd,
Yn taenu dros y twyni ddihalog oleu'r dydd,
Gorweddai Rhys anwesog, yn gefnog hefo 'i gwn,
I wrando'r nant sidellog yn suog gadw swn.
O'i gwmpas gwenai blodau, botymau'r ddaear werdd,
Ac yn y tewlwyn tawel rhoi'r adar gynnar gerdd;
Yng nghudd y berth dwmpathog, o dan ei deiliog do,
Y pynciai'r falch fwyalchen, nes ennyn bryn a bro,
A'r fronfraith lon fireinfryd delorai nodau nwyd,
Nes boddi cwyn aniddan y leddf ysguthan lwyd.
Fel cwmwl uwch y gweunydd, yn hidlo odlau blith,—
Ymddyrchai'n syth—a'i esgyll yn wlyb o berlog wlith—
Yr hedydd lafar hudol, a'i gu awenol gân,—
Tywalltai yn gawodau ei fwyn emynnau mân.
Fel gwennol gwelai Bronwen, yn llawen wrth y llyn,
Yn gwibio draw ac yma,—a chorgi blewog gwyn
Yn troi o gylch ei sodlau; a dau o ŵyn dinam
A rwbient yn ei godrau wrth groesi'r weirglodd gam.
Dechreuodd Bronwen ganu nes llonni cil y llwyn,
A'r adsain syn yn gwrando yn fud ar frig y twyn;
Fel angel tlws penfelyn ar delyn bêr y dail,
Chwareuai'r awel ddiflin i'w dilyn bob yn ail;
Ei golwg oedd argoelus o bur hyfrydus fryd,
Mel—ddiliau yn ei genau, a'i gwenau'n swyn i gyd.
Ar edyn yr awelon y cludir swynion serch,—
Mae rhywbeth byw mewn ceinder i hudo mwynder merch;
Mae blodau'r grug ar greigiau, ac ar y llethrau llwm,—
Yng nghesail llwyd glogwyni, a mynwes gynnes cwm,
Yn denu gwenyn diwyd i sugno yn ddi-gel
Eneidiau'r glân flodionos, a meillio ar eu mel.
Y ddolgwm las lysieuog a'r teg friallog fryn,
Mae'r ddolgoed werdd fantellog, wrth lannau'r gloew lyn,
