Prawfddarllenwyd y dudalen hon
ymddengys i'r hen Gymry ddal yr efengyl dros saith can mlynedd, heb gael eu llwyr orchfygu gan goel grefydd Rhufain. Yr oedd ardaloedd mawrion a gwledydd ehang wedi mawr lygru ymhell cyn hynny.
Hywel Dda, Gerald Gymro, llyfrau diweddar.
P. Pa fodd y bu ar y Cymry wedi derbyn Pabyddiaeth?
T. Blin iawn o ran eu sefyllfa wledig, rhyfel a'r Saeson, a rhyfel yn eu plith eu hunain. Ond am grefydd, yr oeddent mewn ystyr yn agos i adael hynny heibio; oddieithr ychydig o Babyddiaeth. Eto byddai ambell wr rhagorol yn eu plith ar brydiau. Gwr enwog iawn oedd Howel Dda, yr hwn a fu dra defnyddiol yn y wlad o gylch y
flwyddyn 940.[1] Gwr o Sir Benfro o enedigaeth
- ↑ Darfu i Howel Dda ysgrifennu cyfreithiau i'w ddeiliaid,
canys Tywysog mawr yng Nghymru ydoedd. Mae llawer o
sôn am gyfreithiau Howel Dda ymhlith y dysgedigion hyd
heddyw. Y maent eto i'w gweled, yn Gymraeg ac yn
Lladin. Ynghylch 1717 darfu i Sais. enwog o ran dysg a
deall, ddysgu yr iaith Gymraeg mor berffaith fel y darfu iddo
gyfieithu Cyfraith Howel Dda o'r iaith wreiddiol. sef y
Cymraeg, i'r Lladin.*Y gwr hwnnw oedd Dr. W. Wotton. yr hwn a fu farw cyn argraffu ei waith ei hun; ond wedi hynny daeth y llyfr allan yn drwsiadus a hardd. Tybygol fod y cyfreithiau hyn wedi eu troi i'r Lladin o'r blaen; ond yr oedd y gwr anghyffredin hwn am ddeall y gyfraith ei hun yn dda yn y iaith wreiddiol, er mwyn cael cyfieithiad cywir. Mae rhan fechan o'r cyfreithiau hyn yn "Nrych y Prif Oesoedd," yr ail argraffiad, dal. 136. &c. Mae Mr. Moses Williams yn rhoi gair rhyfedd i Dr Wotton, o ran ei ddeall yn y iaith Gymraeg.*Yn llythyr cyflwyniad ei Gofrestr, yn 1717.*History of Wales,"p. 42. &c. Dr. Llewelyn's " Historical Account of the British Versions and Editions of the Bible, p. 42. Mr. F. Walters's Dissertations on the Welsh Language." p. 56. 70.
