Tudalen:Gwaith William Ambrose (Emrys).djvu/111

Ei farn anibynnol oedd lawn o wreiddioldeb,
Ni fynnai un safon ond safon Dwyfoldeb,
Ni fynnai ei rwymo wrth bynciau ystrydeb,—
Mewn pob rhyw newydd—deb ni theimlai foddhad.

Ei feddwl cyfoethog oedd fel amgaueddfa,
A phob rhyw wybodaeth yn barod ger bron,
Troelliadau'r ffurfafen—symudiad y ddaear—
Dylanwad y lleuad ar derfyn y donn;
Os ceisiem oleuni ar gelloedd hynafiaeth,
Ar droellau rhesymeg, a rheol beirniadaeth,
Ar ddeddfan daeareg, a cheinion barddoniaeth,
Ein holl ymofynion ddiwallai yn llon.

Rhy uniawn oedd Stephan i drafod gelynion,
Agorai i estron ei galon i gyd;
Hyderai'n blentynaidd fod pawb yn gyfeillion,
Nes teimlo fod dynion yn fradwyr o fryd:
Nid hynod yw canfod y fath ddiniweidrwydd;
Yn llewyrchu dan gysgod y fath fawreddogrwydd ;
Ni ddisgyn y doethawr o binacl enwogrwydd,
I ddarllen cyfrwysdra cyffredin y byd."

'Roedd ganddo alluoedd i'n gwneuthur yn llawen,
A moroedd o chwedlau, heb waelod na thrai;
Ei dymer ddigriflon fu'n nod i genfigen,
A rhai o'i fân frychau'n fynyddoedd a wnai:
Os bwriwyd ef weithiau i derfyn cellweiriaeth,
Gan berffaith gasineb at bob Phariseaeth,
Bu'n curo'n grynedig wrth borth Iechydwriaeth,
Bu'n moli'r drugaredd faddeuodd y bai.