o haneswyr Ffrainc, yr oedd dau nod i'r chwyldroad—llywodraeth rydd a gwareiddiad mwy perffaith.[1]
Er mor ddiddorol fyddai dilyn yr hanes yn fanwl rhaid crynhoi hwnnw i le bach iawn, ac nid anghywir fyddai ei rannu'n dair pennod. Yn y dechrau bu'r chwyldroad yn un heb lawer o gynnwrf difrifol iawn. (1789-92), wedyn daw blynyddoedd yr annhrefn a'r dychryn mwyaf (1792-96), ac yna'r cyfnod pan y trodd y chwyldroad ei hun yn ormes ar Ewrop (1796-1815). I'r cyfnod cyntaf y perthyn y mesurau a ddiddymodd hawlfreintiau anghyfiawn y pendefigion a gallu dilyfethair y brenin. Nid yr amcan ar y cychwyn oedd gwneuthur i ffwrdd â'r frenhiniaeth a sefydlu gwerin-lywodraeth yn ei lle, eithr yn unig wneuthur y brenin, fel yn Lloegr, yn gyfrifol i'r senedd a rhoi llywodraeth gyfansoddiadol i Ffrainc. Dymunai cyfeillion rhyddid drwy'r byd yn dda i Ffrainc yn awr, a Mirabeau, un o'i phendefigion goleuedig, oedd arweinydd y bobl yn y cychwyn. Daeth y cyfnewidiadau'n gyflym y naill ar ôl y llall wedi'r chwyldroad dorri allan. Ym Mai, 1789, galwyd hen senedd Ffrainc ynghyd, ac yn fuan yr oedd y gallu yn nwylo'r bobl: yng Ngorffennaf rhyddhawyd carcharorion gwleidyddol a dinistriwyd hen garchar y Bastille: erbyn Awst diddymwyd caethwasiaeth y tir a chyhoeddwyd y Datganiad ar Hawliau Dyn: wedyn dadwaddolwyd yr Eglwys a feddiannai'r bumed ran o dir Ffrainc, a rhannwyd Ffrianc ei hun yn 83 o ranbarthau newyddion. Erbyn 1791 yr oedd Ffrainc dan gyfansoddiad gwleidyddol newydd a'r brenin yn llywodraethwr mewn enw'n fwy na dim arall.
- ↑ Mignet, Revolution Francaise, t. 310.
