PENNOD III
GOSOD SYLFEINI
YNG ngwareiddiad cynnar y byd nid oes bennod bwysicach na'r un a gais ddisgrifio bywyd yr Aifft a Babilonia tua 4000-2000 C.C.: yn wir, hi yw'r bennod gyntaf yn hanes y byd os defnyddir y term yn yr ystyr fanwl a roddwyd iddo'n barod. Yn y gwledydd yna y ciliodd Oesoedd y Cerrig gyntaf o flaen Oesoedd y Pres a'r Haearn, ac ar lannau Neil a rhwng dwy afon, Tigris ac Ewffrates, y gosodwyd i lawr sylfeini'n gwareiddiad. Ar fyr, yno bu'r amodau am y tro cyntaf erioed yn ffafriol i ddatblygiad cyflym yn hanes dynoliaeth.
Beth oedd yr amodau hynny? Un oedd sefyllfa ddaearyddol y ddwy wlad. Nid yw'r Aifft yn ddim amgen na dyffryn ffrwythlon a ffurfia'r afon Neil ar ei thaith i'r Môr Canoldir, a rhodd dwy afon fawr yw Babilonia hefyd. Dyma, felly, i gychwyn, randiroedd lle gallasai miloedd o bobl fyw heb lawer o ofn a phryder am eu cynhaliaeth. At hynny dylid cofio bod trigolion y gwledydd hyn wedi datblygu gryn lawer ar ffurfiau cymdeithasol eu bywyd. Yr oedd bywyd syml llwythau crwydrol (nomad) ymhell tu ôl iddynt, a bywyd cyntefig yr heliwr unig ymhellach fyth, a chynefin oeddynt erbyn hyn â bywyd sefydlog y pentref a'r cwmwd. Yr oedd eu gwlad yn ddigon ffrwythlon a'u cartrefi'n ddigon diogel iddynt fedru aros yno i drin y tir, i ddatblygu eu celfi a'u masnach ac i estyn eu terfynau a'u dylanwad i wledydd o'u cwmpas.
