Mosoglen.—Ffermdy henafol ar derfyn Llanfair y Cwmwd, ond yn mhlwyf Llangeinwen. Tybia Mr. Rowlands fod gan y Derwyddon blanhigfa dderw yn y lle hwn; olrheinia darddiad yr enw Mosoglan o'r gair "Viscue," nen "Misseltoe," (v. and m. being promisciously used in ancient times), a plant the Druids highly venerated. "Mona Antiqua," tudal. 85.
Mae y lle hwn yn ddi-goed yn bresenol. Bu canghen o wehelyth Llywarch ap Bran yn cyfaneddu yma.
Bod Drudan.—Tardda enw y faerdref hon, yn ol pob tebygolrwydd, oddiwrth y Derwyddon, y rhai fuont anwaith yn perchenogi y lle ac yn preswylio ynddo. Ystyr y gair bod, ydyw trigfa; Drudan (neu drudion) ydyw Derwyddon, felly yr ystyr yw, "Trigfa DerwyddDrudan oedd y nesaf mewn awdurdod at yr archdderwydd.
Bu y faerdref hon yn meddiant brenhinoedd Prydain byd amser Elizabeth, pan y gwerthwyd, neu y rhoddwyd hi i H. Hughes, Ysw., Plascoch (Queen's Attorney of North Wales).
Tref Bill.—Yr oedd y faerdref fechan hon ar y cyntaf yn cael ei galw yn "Tre' meibion Pill,"-h.y., Tre' meibion Phillips; efallai oddiwrth Phillips mab annghyfreithlawn Owain Gwynedd. Ar y cyntaf yr oedd yn ddinas freiniol yr perthyn i dywysogion gogledd Cymru, ac wedi hyny i freninoedd Lloegr.
PLWYF LLANGAFFO.
Saif y plwyf hwn oddeutu chwe' milldir i'r gogledd-orllewin o Gaernarfon. Cysegrwyd yr eglwys i St. Caffo, mab i Caw o Brydain, yn y chweched ganrif, ac oddiwrth hwn y cafodd y plwyf yr enw.
