fyw i'w gweled oll yn proffesu crefydd. Ni ffurfiwyd yma eglwys Annibynol hyd 1853, pryd y torodd ei chysylltiad a'r fam eglwys yn y dref; ac er hyny hyd yn awr y mae Mr. S. Edwards yn llafurio gyda derbyniad mawr a graddau o lwyddiant.
Ni chodwyd yma yr un pregethwr yn yr eglwys; ond yr oedd John Davies wedi dechreu pregethu pan oedd y Glasbwll yn gangen o Machynlleth, ac y mae enw JOHN DAVIES, GLASBWLL, yn hysbys trwy holl eglwysi y Dywysogaeth; a dichon iddo ef wneyd mwy na neb arall i roddi cyhoeddusrwydd i'r lle. Ganwyd ef yn Machynlleth yn y flwyddyn 1788, a bu farw yn 1865; felly cafodd fyw oes hir. Dechreuodd grefydda yn ieuangc, a bu yn ffyddlon hyd y diwedd. Bu fyw am flynyddau yn y Castell, ac yno y magodd ei deulu gan mwyaf; ond yn ei flynyddau olaf preswyliai yn Caemardin. Llafuriodd lawer gyda chrefydd yn ei fro ei hun, a chyrchai i gyfarfodydd gweddio, ac i bregethu mewn anedd-dai trwy yr holl fynydd-dir oddiamgylch. Ar ol dechreu pregethu, teithiodd lawer trwy dde a gogledd; ac yr oedd yn adnabyddus ac yn dderbyniol pa le bynag yr elai. Yr oedd yn ddyn o ddeall cryf, ac o ewyllys benderfynol wedi ei wneyd gan natur i lywodraethu; a phe cawsai ddiwylliant ac addysg yn moreu ei fywyd, buasai yn ddyn uwchraddol. Ennillodd iddo ei hun gymeriad uchel fel gweddiwr pan yn ieuangc, a pharhaodd trwy ei oes i wrteithio y dawn oedd ynddo. Anaml y clywid gweddiwr mwy gafaelgar, a choffeir am rai adegau nodedig pan y dilynwyd ei weddiau ag effeithiau anghyffredin. Fel pregethwr, yr oedd yn Ysgrythyrol ac efengylaidd, ei lais yn gryf a soniarus, a'i draddodiad yn wresog ac effeithiol; ac yr oedd yn un o'r rhai olaf o'r tô hwnw o bregethwyr cynorthwyol a fu yn Nghymru yn "tramwy gan bregethu teyrnas Dduw."
DERWENLAS.
Pentref bychan ddwy filldir o Fachynlleth ar y ffordd i Aberystwyth. Pregethwyd yma gyntaf o gylch y flwyddyn 1802, gan Meistri Rees Davies, ac Azariah Shadrach, yn nhy un Robert Evans, Joiner. Bu Mr. Shadrach yn cadw ysgol yn y lle hwn am dymor cyn myned i Lanrwst. Yn y flwyddyn 1810, priododd Mr. Davies, Rhiwlas, â merch ieuangc grefyddol o Brynaere, Llanbrynmair; ac ar ol hyn, cafwyd llofft yn y pentref i gynal moddion crefyddol. Gwnaed pulpud ynddi, ac un seat at wasanaeth teulu y Rhiwlas. Bu Mrs. Davies yn ffyddlon iawn gyda'r achos, a thrwy ei llafur hi ceid pregethu yn aml yn y llofft; ac yr oedd bwyd a lletty i'r pregethwr yn y Rhiwlas. Bu pregethu yn y llofft hon hyd 1849, pryd yr adeiladwyd capel ar etifeddiaeth y Rhiwlas; ond oblegid fod yr etifeddiaeth dan ymddiriedolwyr, ni chafwyd pryd-les ar y tir hyd 1859. Yn y flwyddyn 1861, ail adeiladwyd a helaethwyd y capel, a thalwyd am dano heb gael ceiniog o un man tu allan i'r ardal.[1] Mae enwau Robert Evans, Joiner, Shôn William, a Walter Thomas, yn nodedig fel rhai a gymerodd lawer o boen gyda'r achos ar ei gychwyniad. Bu dyfodiad Mr. Rowland Evans a'i deulu o'r Dinas i'r Morben yn 1845 yn ddechreuad cyfnod newydd ar yr achos yma. Yr oeddynt hwy yn Annibynwyr goleuedig a deallgar, a'u ty yn wastad yn
- ↑ Llythyr Mr. S. Edwards.
